NGUYỄN VIẾT XUÂN – “NHẰM THẲNG QUÂN THÙ! BẮN!”

Nguyễn Viết Xuân (1933–1964) là một chiến sĩ pháo cao xạ tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam, gắn liền với khẩu lệnh nổi tiếng “Nhằm thẳng quân thù! Bắn!”. Cuộc đời ông tuy ngắn ngủi nhưng để lại dấu ấn sâu đậm về tinh thần chiến đấu kiên cường, đặc biệt trong trận đánh ngày 18-11-1964 tại phía Tây Quảng Bình.

Tuổi thơ cơ cực và con đường vào quân ngũ

Nguyễn Viết Xuân sinh ngày 20-1-1933 tại xóm Thượng, xã Ngũ Kiên, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Yên, nay thuộc địa bàn xã Vĩnh Phú, tỉnh Phú Thọ theo tư liệu bạn cung cấp.

Tuổi thơ của ông gắn với nhiều khó khăn. Khi mới 7 tuổi, Nguyễn Viết Xuân đã phải đi ở đợ cho một gia đình địa chủ và kéo dài cuộc sống ấy trong khoảng 10 năm.

Những năm tháng cơ cực từ nhỏ đã góp phần rèn luyện ở ông ý chí chịu đựng và nghị lực mạnh mẽ.

Tháng 11-1952, Nguyễn Viết Xuân gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đơn vị của ông từng tham gia chiến đấu với không quân đối phương tại khu vực Lũng Lô.

Ngày 5-1-1955, ông được kết nạp vào Đảng.

Trưởng thành trong lực lượng pháo cao xạ

Trong quá trình công tác, Nguyễn Viết Xuân từng đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác nhau.

Ban đầu, ông làm trinh sát thuộc C3, Đoàn 99, sau đó lần lượt trở thành:

Tiểu đội trưởng trinh sát, Trung đội trưởng pháo cao xạ và Chính trị viên phó đại đội pháo cao xạ.

Khi hy sinh, ông mang quân hàm Thiếu úy, là Chính trị viên Đại đội 3, Tiểu đoàn 14 pháo cao xạ, thuộc lực lượng Quân khu 4 theo tư liệu bạn cung cấp.

Từ người chiến sĩ xuất thân nghèo khó, Nguyễn Viết Xuân từng bước trưởng thành thành một cán bộ vừa làm công tác chính trị, vừa trực tiếp có mặt trên trận địa.

Trận đánh ngày 18-11-1964

Sáng 18-11-1964, một trận chiến ác liệt với máy bay Mỹ diễn ra tại khu vực phía Tây tỉnh Quảng Bình.

Nguyễn Viết Xuân cùng đơn vị pháo cao xạ trực tiếp tham gia chiến đấu.

Trong lúc trận đánh đang diễn ra quyết liệt, ông bị hỏa lực từ máy bay đánh trúng, đùi phải bị thương rất nặng.

Dù vậy, Nguyễn Viết Xuân vẫn không muốn rời khỏi vị trí chiến đấu.

Theo tư liệu, ông yêu cầu xử lý vết thương để có thể tiếp tục ở lại công sự, động viên và chỉ huy đồng đội chiến đấu.

Trong thời điểm căng thẳng ấy, khẩu lệnh nổi tiếng vang lên:

“Nhằm thẳng quân thù! Bắn!”

Câu nói sau này trở thành biểu tượng gắn với tên tuổi Nguyễn Viết Xuân.

Khẩu lệnh trở thành biểu tượng

“Nhằm thẳng quân thù! Bắn!” vốn là một khẩu lệnh chiến đấu rất ngắn.

Nhưng trong hoàn cảnh Nguyễn Viết Xuân đã bị thương nặng mà vẫn tiếp tục chỉ huy, câu nói mang ý nghĩa lớn hơn một mệnh lệnh thông thường.

Nó thể hiện tinh thần kiên quyết chiến đấu đến cùng, không rời nhiệm vụ ngay cả khi bản thân đã ở trong tình trạng nguy hiểm.

Đối với những người lính trên trận địa lúc đó, sự có mặt và tiếng hô của người Chính trị viên trở thành nguồn động viên trực tiếp.

Nguyễn Viết Xuân hy sinh ngày 18-11-1964, khi mới 31 tuổi.

Người Chính trị viên ở lại với trận địa

Ở Nguyễn Viết Xuân, hình ảnh nổi bật không chỉ là một chiến sĩ pháo cao xạ.

Ông còn là một cán bộ chính trị trực tiếp chiến đấu cùng đơn vị.

Khi đơn vị gặp nguy hiểm, người Chính trị viên không đứng phía sau. Ông có mặt tại trận địa, theo dõi tình hình, động viên chiến sĩ và cùng đồng đội đối mặt với hỏa lực đối phương.

Ngay cả khi bị thương nặng, điều ông quan tâm vẫn là trận đánh chưa kết thúc.

Chính tinh thần ấy khiến tên tuổi Nguyễn Viết Xuân vượt ra khỏi phạm vi một đơn vị và trở thành một biểu tượng trong giáo dục truyền thống của quân đội.

Gia đình của người chiến sĩ

Theo tư liệu, Nguyễn Viết Xuân kết hôn với bà Nguyễn Thị Thanh, người cùng quê.

Hai ông bà có hai người con là Nguyễn Viết Lai và Nguyễn Thị Lâm.

Cuộc đời người lính ngoài chiến trường vì thế còn gắn với một gia đình ở hậu phương luôn chờ đợi.

Nguyễn Viết Xuân đã không thể trở về sau trận đánh cuối cùng.

Hiện hài cốt ông được an táng tại nghĩa trang xã Ngũ Kiên theo nguồn tư liệu bạn cung cấp.

Truy tặng danh hiệu Anh hùng

Trong quá trình công tác và chiến đấu, Nguyễn Viết Xuân được tặng Huy chương Kháng chiến hạng Nhì, cùng nhiều bằng khen và giấy khen.

Ngày 1-1-1967, hơn hai năm sau khi ông hy sinh, Nguyễn Viết Xuân được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên ông sau đó được đặt cho nhiều đường phố, trường học tại nhiều địa phương trên cả nước.

Tên tuổi Nguyễn Viết Xuân cũng đi vào văn học, âm nhạc. Hình tượng người chiến sĩ được nhắc đến trong thơ của Xuân Sách, sau đó được nhạc sĩ Huy Du phổ nhạc thành ca khúc Cùng anh tiến quân trên đường dài.

Một câu nói còn lại với thời gian

Nguyễn Viết Xuân chỉ sống 31 năm.

Nhưng từ tuổi thơ đi ở đợ, đến người lính nhập ngũ năm 1952, rồi cán bộ pháo cao xạ trực tiếp chiến đấu trên trận địa Quảng Bình, cuộc đời ông là một hành trình liên tục vượt qua khó khăn.

Trong ký ức về ông, hình ảnh rõ nét nhất vẫn là người Chính trị viên bị thương nặng nhưng không rời vị trí, tiếp tục động viên đồng đội bằng khẩu lệnh:

“Nhằm thẳng quân thù! Bắn!”

Đó cũng là câu nói đã đưa tên tuổi Nguyễn Viết Xuân trở thành một trong những biểu tượng quen thuộc về tinh thần chiến đấu của người lính phòng không Việt Nam.