Nguyễn Xí – Công thần khai quốc
Ông theo Lê Lợi từ những ngày đầu gian khó, lập nhiều chiến công. Sau khi đất nước độc lập, ông tiếp tục giúp triều đình ổn định và phát triển.
Nguyễn Xí (1397–1465) là danh tướng, đại thần và khai quốc công thần của triều Hậu Lê. Ông nổi bật bởi những đóng góp quan trọng trong cuộc Khởi nghĩa Lam Sơn, đồng thời là một trong số ít nhân vật phụng sự qua bốn đời vua Lê và có vai trò quyết định trong việc đưa Lê Thánh Tông lên ngôi, mở ra giai đoạn thịnh trị của Đại Việt.
Sự nghiệp quân sự
Ngay từ những ngày đầu của khởi nghĩa Lam Sơn, Nguyễn Xí đã là tướng thân cận của Lê Lợi. Ông tham gia nhiều trận đánh lớn như Bồ Đằng, Trà Lân, Tốt Động – Chúc Động, Đông Quan và Xương Giang; đặc biệt nổi tiếng với chiến công góp phần đánh bại quân Minh của tướng Vương Thông năm 1426.
Công thần của bốn đời vua
Sau khi nhà Lê được thành lập, Nguyễn Xí tiếp tục giữ nhiều chức vụ trọng yếu dưới các triều Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông và Lê Thánh Tông. Năm 1460, ông là người tổ chức cuộc chính biến lật đổ Lê Nghi Dân và tôn Lê Tư Thành lên ngôi, tạo tiền đề cho thời kỳ Hồng Đức được xem là đỉnh cao của nhà Lê sơ.
Tầm ảnh hưởng và di sản
Không chỉ là võ tướng xuất sắc, Nguyễn Xí còn được đánh giá là nhà chính trị có ảnh hưởng lớn trong việc ổn định triều chính và phát triển kinh tế ở Nghệ An. Ông được ban tước Cương Quốc công, được truy tặng Thái sư sau khi mất, và được nhiều triều đại sau tôn thờ như một bậc phúc thần.
