Nguyễn Xiển: Nhà khí tượng học và chính trị gia tận tụy với đất nước

Nguyễn Xiển sinh năm 1907 tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình nho học. Từ thuở học trò, ông đã nổi bật về học vấn, nhưng vì tham gia cuộc bãi khóa để tang Phan Chu Trinh mà bị đuổi học và bị cấm thi tú tài bản xứ. Không nản chí, ông cùng các bạn tự học, đỗ đầu kỳ thi tú tài Tây tại Hà Nội, sau đó nhận học bổng sang Pháp và đỗ cử nhân tại Trường Đại học Toulouse.

Năm 1932, ông trở về nước và chọn con đường dạy học tại Hà Nội thay vì nhận chức quan ở Huế. Từ năm 1937, ông chuyển sang lĩnh vực khí tượng thủy văn, đến năm 1941 phụ trách Đài khí tượng Phù Liễn tại Kiến An. Trong thời gian này, ông cùng nhiều trí thức nghiên cứu về lịch Việt Nam và tham gia xuất bản tờ báo Khoa học, nhằm phổ biến tri thức và phương pháp khoa học cho nhân dân.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông được giao giữ chức Chủ tịch Ủy ban Hành chính Bắc Bộ kiêm Giám đốc Nha Khí tượng. Năm 1946, ông được bầu làm Phó Tổng thư ký Đảng Xã hội Việt Nam, đồng thời là đại biểu Quốc hội qua nhiều khóa và giữ vai trò Phó Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong các nhiệm kỳ tiếp theo. Sau ngày toàn quốc kháng chiến, ông tham gia xây dựng ngành đại học Việt Nam.

Trong các năm từ 1955 đến 1959, ông đảm nhiệm vai trò Bộ trưởng Cứu tế xã hội. Từ năm 1960 đến 1976, ông làm Giám đốc Nha Khí tượng Việt Nam, Chủ tịch Ủy ban Địa cầu quốc tế Việt Nam và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học kỹ thuật Nhà nước. Năm 1956, ông giữ chức Tổng thư ký Đảng Xã hội Việt Nam và đảm nhiệm vị trí này đến khi đảng giải thể năm 1988.

Các công trình nghiên cứu về đặc điểm khí hậu miền Bắc Việt Nam và tập bản đồ khí hậu miền Bắc được ghi nhận bằng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu năm 1996. Ông được trao nhiều huân chương cao quý, trong đó có Huân chương Sao Vàng và Huân chương Hồ Chí Minh. Tên ông cũng được đặt cho các con đường tại Hải Phòng và Hà Nội.

Cuộc đời Nguyễn Xiển cho thấy tinh thần vượt khó, lòng ham học và sự cống hiến bền bỉ cho khoa học và đất nước. Từ việc tự học để vượt qua trở ngại ban đầu đến việc dấn thân vào công tác khoa học, giáo dục và chính trị, ông là tấm gương để thanh niên hôm nay noi theo: kiên trì theo đuổi tri thức, đặt lợi ích chung lên trước và sống có trách nhiệm với cộng đồng.

Nguồn tham khảo: Wikipedia tiếng Việt – "Nguyễn Xiển" (https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Xi%E1%BB%83n), nội dung được biên soạn lại theo giấy phép CC BY-SA 4.0.