. Nguyễn Xuân Ôn: Bậc sĩ phu khởi nghĩa Cần Vương xứ Nghệ
Lãnh tụ phong trào chống Pháp giàu khí tiết và nhà thơ yêu nước sâu sắc.
Nguyễn Xuân Ôn (1825 – 1889), tự Ngọc Như, hiệu Tỉnh Hà, quê ở Diễn Châu, Nghệ An. Ông đỗ Tiến sĩ năm 1875 và làm quan dưới triều Nguyễn, nổi tiếng là vị quan thanh liêm, chính trực, hết lòng vì dân.
Khi Vua Hàm Nghi ra chiếu Cần Vương gọi nhân dân chống Pháp (1885), ông lập tức từ quan về quê chiêu mộ nghĩa quân, tổ chức phong trào chống Pháp mạnh mẽ tại vùng Nghệ An - Hà Tĩnh. Ông xây dựng các căn cứ quân sự hiểm yếu và chỉ huy nhiều trận đánh gây tổn thất lớn cho giặc. Năm 1887, ông bị địch bắt do có kẻ phản bội. Trong tù, mặc dù bị dụ dỗ và tra tấn, ông vẫn giữ vững khí tiết, từ chối hợp tác với thực dân Pháp và qua đời năm 1889. Ông cũng để lại nhiều tác phẩm văn học Nôm và Hán mang tư tưởng yêu nước sâu sắc.
