Nguyễn Xuân Việt – Người Anh hùng của quê hương vùng mỏ

Sinh ra ở làng chài Thành Công, thị xã Hòn Gai, Quảng Ninh, Nguyễn Xuân Việt lớn lên trong một gia đình bần ngư đông con, tuổi thơ của anh gắn liền với những mái trường nghèo tường gạch, mái tranh – Trường cấp I Thành Công trên ngọn đồi đảo Xa-tô. Học hết lớp 5, Việt sớm rời mái trường, gác lại ước mơ tuổi thơ để cùng cha mẹ mưu sinh trên sóng nước, với mái chèo và những con thuyền đánh cá của HTX Thành Công.

Ngay từ những ngày còn trẻ, tinh thần trách nhiệm và tố chất lãnh đạo của Việt đã được mọi người ghi nhận. Anh được bầu làm Bí thư chi đoàn của HTX – phụ trách quản lý những thuyền đánh cá đầu tiên do thanh niên tự quản. Rồi khi một người chị họ xin cho anh vào làm công nhân Mỏ Hà Lầm từ năm 1965, chàng trai vùng chài nhỏ đã bước vào hàng ngũ giai cấp công nhân – những người được xã hội trọng vọng và là lực lượng chủ chốt của quê hương vùng mỏ sau giải phóng.

Khi giặc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, lòng yêu nước, tinh thần xung phong của Việt lại bùng lên. Tháng 7-1967, anh tình nguyện gia nhập bộ đội trong Binh đoàn Than – “Quả đấm thép”, chi viện cho chiến trường miền Nam. Ông Nguyễn Viết Tiến, anh trai của Việt, kể lại: “Đầu năm 1968, trước khi đi bổ sung cho Binh đoàn, chú ấy được nghỉ phép 10 ngày về thăm bố mẹ đang sơ tán ở Vũ Oai, Hoành Bồ. Chưa đầy một tuần, Việt đã từ biệt cha mẹ để trở về đơn vị chuẩn bị lên đường đi Nam. Không ai ngờ đó là lần cuối cùng gia đình gặp chú”.

Cuộc chiến khốc liệt đã cướp đi tuổi thanh xuân của chàng trai mới 24 tuổi. Ngày ra trận đầu tiên trên đường hành quân bổ sung cho đặc công Kon Tum (tháng 4-1968), Nguyễn Xuân Việt cùng đơn vị đánh tan quân địch đổ bộ xuống núi Ngọc Rô. Trong trận ấy, chính Việt đã bắn cháy hai máy bay trực thăng địch. Từ chiến sĩ đến chỉ huy đại đội, anh đã tham gia gần 30 trận chiến, trong đó có 12 trận lớn, trực tiếp chỉ huy và lập chiến công hiển hách.

Những chiến công của anh không chỉ là những con số mà còn là những hình ảnh sống động về lòng dũng cảm phi thường: đêm ngày 7-1-1969, anh chỉ huy trận đánh vào Biệt khu 24, tiêu diệt một tiểu đoàn ngụy, 12 cố vấn Mỹ, phá hủy sở chỉ huy, 12 lô cốt, 2 kho vũ khí, xăng dầu; trong trận đánh cầu Đắc Pa Là, anh cùng tổ chiến đấu ngâm mình dưới nước suốt 2 giờ trong đêm rét để đặt thuốc nổ phá cầu, tất cả trở về an toàn. Ngay cả khi bị thương, Việt vẫn kiên cường bám trận địa. Trong trận đánh sân bay Kon Tum ngày 16-3-1971, bị thương nặng lần hai, anh không rời trận, giao quyền chỉ huy cho cấp phó và một mình thu hút hỏa lực địch, cho đến khi hi sinh, mang lại chiến thắng cho đơn vị.

Tuổi đời ngắn ngủi nhưng rực rỡ: chỉ 3 năm 8 tháng trong quân ngũ, Nguyễn Xuân Việt đã trở thành thượng úy đại đội trưởng, được tặng ba Huân chương Chiến công giải phóng, bốn lần danh hiệu Chiến sĩ thi đua, huy hiệu Bác Hồ, và tham dự Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn Mặt trận Tây Nguyên.

Chiến tranh qua đi, nhưng cha mẹ anh – cụ Nguyễn Văn Đức và cụ Nguyễn Thị Ký – đã không còn khi anh được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 23-7-1997. UBND thành phố Hạ Long tổ chức lễ truy điệu, ghi nhận công lao và sự hy sinh anh dũng của người con quê hương vùng mỏ, trong sự xúc động và tự hào của anh em họ hàng và đồng nghiệp tại Công ty Than Hà Lầm.

Ngày nay, nghĩa trang liệt sĩ Kon Tum lưu giữ hài cốt của Nguyễn Xuân Việt. Ban liên lạc Tiểu đoàn 406 đặc công Kon Tum đã nhiều lần thăm gia đình, dù cha mẹ anh đã qua đời, chỉ còn người anh trai. Nguyện vọng đưa hài cốt về quê hương, về nghĩa trang liệt sĩ thành phố Hạ Long vẫn là một khát khao tình nghĩa mà những người đồng đội và quê hương mong thực hiện.

Cuộc đời Nguyễn Xuân Việt là một bản anh hùng ca của tuổi trẻ, lòng dũng cảm và sự hy sinh trọn vẹn cho Tổ quốc. Từ cậu bé làng chài, đến công nhân mỏ, rồi trở thành đại đội trưởng anh dũng trên chiến trường miền Nam, anh đã chứng minh rằng, dù tuổi đời ngắn ngủi, chí khí, lòng trung kiên và tinh thần chiến đấu của con người có thể để lại dấu ấn bất diệt trong lịch sử dân tộc. Quê hương vùng mỏ – Hòn Gai, Hà Lầm – sẽ mãi tự hào về người con ưu tú này.