NHÀ CÁCH MẠNG NGUYỄN VĂN CÁT (1880-1962)
NHÀ CÁCH MẠNG NGUYỄN VĂN CÁT (1880-1962)
Đồng chí Nguyễn Văn Cát (bí danh Thường) sinh năm 1880 tại làng Bích Thị, tổng Bích Hào, huyện Thanh Chương (nay thuộc xã Bích Hào, tỉnh Nghệ An), trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước. Chứng kiến cảnh đất nước bị thực dân Pháp đô hộ, nhân dân lầm than, đồng chí sớm giác ngộ tinh thần yêu nước và tham gia hoạt động cách mạng.
Sau khi Hội Phục Việt được thành lập, đồng chí tham gia Tổ Tân Việt Bích Hào cùng nhiều thanh niên yêu nước như Nguyễn Côn, Trần Lê Hương, Lê Toàn Nhu, Nguyễn Xuân Thiều... Tại đây, đồng chí tích cực tuyên truyền tư tưởng cách mạng, vận động quần chúng đấu tranh chống cường hào, đòi quyền lợi về ruộng đất và dân sinh.
Ngày 05/02/1930, sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, Chi bộ Sơn Hào được thành lập, là một trong những chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Thanh Chương. Đồng chí Nguyễn Văn Cát trở thành lực lượng nòng cốt cùng chi bộ lãnh đạo phong trào đấu tranh chống sưu thuế, áp bức và xây dựng các tổ chức quần chúng cách mạng.
Ngày 02/07/1930, đồng chí cùng nhân dân Thổ Hào đấu tranh buộc bọn hào lý phải chia lại ruộng đất công, hoàn trả tiền công quỹ và chấp nhận khất sưu thuế cho nhân dân.
Thực hiện chủ trương của Huyện ủy Thanh Chương, đêm 31/08/1930, đồng chí được giao nhiệm vụ cắm cờ đỏ tại Cồn Lả và Cồn Ngược, góp phần cổ vũ khí thế đấu tranh của quần chúng trước cuộc tổng biểu tình toàn huyện.
Rạng sáng 01/09/1930, đồng chí Nguyễn Văn Cát cùng nhân dân Bích Hào giương cao cờ đỏ búa liềm, tham gia đoàn biểu tình tiến về huyện đường Thanh Chương. Trước sự đàn áp của địch, đồng chí vẫn cùng quần chúng phá nhà lao, giải phóng tù nhân, đập phá huyện đường và tiếp tục đấu tranh tại đồn Thanh Quả. Thắng lợi của phong trào đã góp phần hình thành chính quyền Xô viết Nghệ Tĩnh tại nhiều làng xã.
Sau thắng lợi, đồng chí được bầu làm Tổng Hội trưởng Nông hội đỏ tổng Bích Hào, trực tiếp lãnh đạo nhân dân xây dựng đời sống mới, củng cố khối đoàn kết và tiếp tục phát triển phong trào cách mạng.
Tháng 10/1930, Chi bộ Sơn Hào đổi tên thành Chi bộ Lâm Giang. Đồng chí tiếp tục tuyên truyền, vận động nhân dân đấu tranh chống khủng bố. Ngày 07/11/1930, đồng chí trực tiếp chỉ huy cuộc biểu tình tại chợ Phuống, sau đó phong trào tiếp tục lan rộng đến đình Bích Thị, Cồn Lả và nhiều địa điểm khác.
Đầu năm 1931, đồng chí cùng Chi bộ Lâm Giang lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống nạn đói, tổ chức quần chúng đòi lại thóc gạo bị địa chủ chiếm giữ để cứu giúp dân nghèo.
Cuối năm 1931, trước sự đàn áp khốc liệt của thực dân Pháp, đồng chí vẫn kiên cường bám trụ cơ sở. Sau đó bị địch bắt, theo Bản án số 13 ngày 16/01/1932, bị kết án 3 năm tù giam và 3 năm quản thúc, giam tại Nhà lao Đà Nẵng. Trong tù, đồng chí giữ vững khí tiết, không khuất phục trước mọi hình thức tra tấn.
Sau khi mãn hạn tù trở về quê hương, đồng chí tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng.
Đầu tháng 06/1945, dưới sự lãnh đạo của Việt Minh liên tỉnh Nghệ Tĩnh, đồng chí cùng nhân dân Thanh Chương đấu tranh lấy lúa gạo cứu đói cho dân và trừng trị bọn tay sai phản động.
Ngày 18/08/1945, thực hiện chủ trương của Việt Minh huyện Thanh Chương, đồng chí dẫn đầu đoàn quần chúng tổng Bích Hào kéo về chợ Phuống, hô vang các khẩu hiệu ủng hộ Việt Minh, góp phần làm tan rã bộ máy chính quyền tay sai.
Ngày 23/08/1945, đồng chí tiếp tục lãnh đạo đoàn biểu tình của tổng Bích Hào tham gia giành chính quyền tại huyện Thanh Chương. Sau thắng lợi, đồng chí cùng nhân dân chiếm đồn Lương Điền (đồn chợ Đàng), góp phần hoàn thành cuộc Tổng khởi nghĩa tại địa phương.
Ngày 28/08/1945, đồng chí tiếp tục lãnh đạo nhân dân đấu tranh buộc bọn hào lý giao nộp con dấu, sổ sách cho chính quyền cách mạng, góp phần củng cố chính quyền mới.
Sau Cách mạng Tháng Tám, đồng chí vẫn tích cực sinh hoạt Đảng, tham gia các phong trào xây dựng quê hương và được công nhận là cán bộ lão thành cách mạng.
Đồng chí Nguyễn Văn Cát qua đời năm 1962, hưởng thọ 82 tuổi. Cuộc đời hoạt động bền bỉ của đồng chí là tấm gương tiêu biểu về lòng yêu nước, ý chí kiên trung và sự cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cách mạng Việt Nam.
