Nhà giáo kháng chiến chống Pháp tại Quảng Nam

Quảng Nam, vùng đất "ngũ phụng tề phi" giàu truyền thống hiếu học, trong chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp trường kỳ (1946 – 1954) đã sản sinh ra một thế hệ nhà giáo kháng chiến đặc biệt – những người không chỉ cầm phấn trên bục giảng mà còn cầm súng trên chiến trường, lấy tri thức làm vũ khí sắc bén để thực hiện di huấn "diệt giặc dốt" của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Giữa những vùng chiến khu miền núi phía Tây như Tiên Phước, Hiệp Đức hay các vùng giáp ranh đầy bom đạn, đội ngũ nhà giáo Quảng Nam đã kiến tạo nên một hệ thống giáo dục kháng chiến độc đáo, nơi lớp học có khi là dưới hầm tăng xê, trong đình làng hay dưới những tán rừng già che mắt giặc.

Trong bối cảnh gian khổ ấy, những người thầy giáo như Thầy Lê Trí Viễn, Thầy Nguyễn Hồng, hay Thầy Huỳnh Lý cùng biết bao giáo giới khác đã vượt qua sự thiếu thốn tột cùng về sách vở, giấy mực để duy trì tiếng vần, tiếng đọc cho con em vùng tự do và cả vùng địch hậu. Họ vừa là cán bộ tuyên truyền, vừa là người chiến sĩ bám dân, bám bản, thực hiện mô hình "trường học đi đôi với đời sống kháng chiến", dạy chữ gắn liền với dạy cách đánh giặc và lòng tự hào dân tộc. Những ngôi trường mang tên các bậc chí sĩ yêu nước như Trường Trung học Kháng chiến Lê Khiết hay các lớp bình dân học vụ đã trở thành cái nôi đào tạo ra hàng ngàn cán bộ cốt cán cho cách mạng miền Trung.

Hình ảnh các nhà giáo kháng chiến Quảng Nam với tấm áo nâu sờn bạc, vai đeo xà cột chứa đầy giáo án và cả lựu đạn, lội suối băng rừng để mang ánh sáng văn hóa đến với đồng bào dân tộc thiểu số và nhân dân vùng tạm chiếm, đã trở thành biểu tượng tinh thần bất khuất của trí thức Việt Nam. Sự hy sinh của họ không chỉ tính bằng máu trên chiến trường mà còn bằng sự tận hiến thầm lặng suốt chín năm gian khổ để bảo vệ mạch máu tri thức của dân tộc không bị đứt gãy. Chính sự kiên cường và lòng yêu nghề cháy bỏng của thế hệ nhà giáo kháng chiến Quảng Nam đã góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của chiến dịch, đồng thời đặt nền móng vững chắc cho nền giáo dục cách mạng, rèn đúc nên những thế hệ con người Quảng Nam vừa có "chữ", vừa có "chí", sắt son một lòng với sự nghiệp giải phóng dân tộc.