Nhà giáo kháng chiến - Lớp học trên lưng ngựa ở Việt Bắc

Năm 1951, khi cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt, cô gái Tày Nông Thị Thanh Mai (quê Cao Bằng) vừa tốt nghiệp trường sư phạm liền được điều động lên vùng căn cứ địa Việt Bắc, mở lớp dạy học cho con em đồng bào dân tộc.

"Ngày ấy khó khăn lắm. Lớp học dựng tạm trong hang đá, bàn ghế bằng tre nứa. Học sinh đi học phải vượt rừng hàng chục cây số. Có em đến lớp, quần áo rách, chân tay lấm lem nhưng mắt sáng ngời, háo hức học chữ" - bà Mai nhớ lại.

Điều đặc biệt là bà phải dạy bằng hai thứ tiếng: tiếng Kinh và tiếng Tày. "Có em không biết tiếng Kinh, tôi phải dùng tiếng Tày để giảng giải. Có khi phải dùng cả động tác, cả hình vẽ. Nhưng các em ham học lắm, chỉ một lần là nhớ" .

Những năm tháng ấy, thầy trò phải luôn trong tư thế sẵn sàng di chuyển. "Có lần đang học, nghe tin giặc sắp đến, tôi và các em phải cuốn sách vở, chạy vào rừng sâu. Khi an toàn, chúng tôi lại tìm một gốc cây to, tiếp tục bài học. Tôi dạy các em chữ, dạy các em hát, dạy các em yêu quê hương, yêu đất nước" .

Bà Mai còn là "người đưa thư" của bản làng. "Mỗi khi có thư từ, công văn, tôi lại cưỡi ngựa đi khắp các bản làng để chuyển. Có những chuyến đi dài cả tuần, vượt đèo, lội suối, nhưng thấy bà con vui khi nhận được tin, tôi quên hết mệt nhọc" .

Sau năm 1954, bà tiếp tục công tác trong ngành giáo dục cho đến khi nghỉ hưu. Nhiều học trò của bà sau này trở thành cán bộ chủ chốt của tỉnh, của huyện. "Nhìn các em trưởng thành, tôi thấy những năm tháng gian khổ ngày ấy thật đáng giá. Đó là 'hoa' đẹp nhất trong cuộc đời tôi" .