“Nhà in trong lòng núi” – những người giữ mạch thông tin giữa thời bom đạn
Trong những năm Mỹ đánh phá miền Bắc, Báo Nhân Dân chuẩn bị một cơ sở in dự phòng bí mật trong hang đá ở Hòa Bình, nhằm bảo đảm việc xuất bản không bị gián đoạn nếu nhà in tại Hà Nội bị đánh phá. Nhân chứng Nguyễn Đình Đắc là một trong những người trực tiếp tháo dỡ, vận chuyển và lắp đặt hai máy in nặng hơn 10 tấn mỗi máy vào trong hang.
Tháng 7/1967, một lực lượng thanh niên xung phong được điều đến khu vực bí mật ở Hòa Bình để làm đường, dựng lán trại. Sau đó, nơi đây được xây dựng thành cơ sở dự phòng của Báo Nhân Dân, gồm hang Nhà báo đặt nhà in và khu tòa soạn ở khu vực hang Hổ gần đó.
Công việc khó khăn nhất là đưa hai máy in LB 201 và LB 202, mỗi máy nặng trên 10 tấn, từ Hà Nội lên khu vực sơ tán. Theo hồi ức của ông Nguyễn Đình Đắc, lúc đó không có cần cẩu hay thiết bị nâng hiện đại; những người thợ chỉ có một chiếc ròng rọc và sức người. Sau 10 ngày tháo dỡ, vận chuyển, họ đưa được máy tới hang; tiếp đó mất khoảng một tháng để lắp đặt hai máy in hoàn chỉnh.
Bên trong hang không chỉ có máy in. Cơ sở còn bố trí máy phát điện, vật tư in, xưởng đúc chữ, phòng tráng phim, in ảnh, kho giấy và khu sắp chữ. Mục tiêu là khi Hà Nội bị đánh phá nghiêm trọng, cơ sở có thể nhanh chóng tiếp quản việc in báo.
Những ngày gian khổ trong hang
Cuộc sống ở nơi sơ tán không hề dễ dàng. Các cán bộ, công nhân phải ngủ trên những tấm phản tre nứa, giữa rừng núi, thường xuyên gặp rắn rết. Khi mưa lớn, nước suối dâng khiến xe tiếp tế không vào được. Có thời điểm gần chục người chỉ còn hơn một cân bột dùng cho công việc in ấn, phải nấu cháo loãng chia nhau chờ tiếp tế.
Năm 1972, khi Hà Nội bước vào cuộc chiến tranh phá hoại ác liệt, lực lượng Báo Nhân Dân lên khu sơ tán đông hơn. Từ nơi núi rừng, họ theo dõi những đợt máy bay Mỹ đánh phá Hà Nội và luôn trong tư thế sẵn sàng nhận lệnh để duy trì hoạt động xuất bản.
Một chi tiết rất đáng nhớ
Trong hang hiện còn dấu tích dòng chữ “Chống Mỹ cứu nước 65-72” do công nhân nhà in Ngô Hanh khắc vào năm 1972. Theo nhân chứng Nguyễn Văn Đậu, khi khắc dòng chữ này, ông Ngô Hanh phải đứng trên một trong hai chiếc máy in đặt trong hang.
Ý nghĩa câu chuyện
Câu chuyện của Nguyễn Đình Đắc và Hang Nhà báo cho thấy một mặt trận ít được kể đến của thời chiến: mặt trận thông tin. Trong khi bom đạn đe dọa các cơ sở ở Hà Nội, những người làm báo, công nhân nhà in, điện báo viên và lực lượng phục vụ vẫn chuẩn bị phương án để thông tin không bị gián đoạn.
“Giữ cho một tờ báo được xuất bản giữa chiến tranh cũng là giữ cho tiếng nói thông tin không bị đứt quãng.”
