Nhà khoa bảng đứng lên hưởng ứng phong trào cứu nước.

Nguyễn Xuân Ôn là một sĩ phu yêu nước ở Nghệ An. Khi thực dân Pháp mở rộng xâm lược, ông tham gia phong trào Cần Vương, tổ chức lực lượng chống Pháp tại địa phương. Sau nhiều năm hoạt động, ông bị bắt và quản thúc. Cuộc đời ông thể hiện tinh thần trách nhiệm của trí thức trước vận mệnh dân tộc.