Nhà thơ, Chiến sĩ Quang Dũng: Khúc tráng ca hào hoa của Đoàn binh Tây Tiến (1921 - 1988)

​Kháng chiến chống Pháp là nơi chứng kiến thế hệ những thanh niên trí thức Hà Nội xếp bút nghiên lên đường cứu nước. Trong lớp người "chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh" ấy, nhà thơ Quang Dũng (tên thật là Bùi Đình Diệm, quê ở Đan Phượng, Hà Nội) là một hiện tượng tài hoa, hào tráng và bi thương bậc nhất.

​Năm 1947, ông gia nhập Trung đoàn 52 Tây Tiến – một đơn vị đặc biệt với thành phần chủ yếu là những chàng trai Hà thành thư sinh. Nhiệm vụ của Tây Tiến là phối hợp với bộ đội Lào, đánh tiêu hao sinh lực địch tại vùng rừng núi sương mù biên giới Việt - Lào hiểm trở. Quang Dũng đã sống, chiến đấu và nếm trải những tận cùng gian khổ với tư cách là một Đại đội trưởng. Không chỉ đối mặt với súng đạn quân Pháp, đơn vị của ông còn phải đương đầu với "rừng thiêng nước độc", bệnh sốt rét ác tính cướp đi sinh mạng của hàng loạt đồng đội. Hàng trăm chiến sĩ đã ngã xuống giữa đại ngàn mà không có lấy một cỗ quan tài, chỉ được liệm bằng chính chiếc chiếu đơn sơ.

​Từ những hiện thực khốc liệt và bi tráng ấy, tại một đêm nhớ đồng đội ở Phù Lưu Chanh (1948), Quang Dũng đã viết nên kiệt tác "Tây Tiến". Bài thơ không hề che giấu sự mất mát: "Rải rác biên cương mồ viễn xứ / Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh / Áo bào thay chiếu anh về đất / Sông Mã gầm lên khúc độc hành". Bằng ngòi bút tài hoa, ông đã biến những cái chết vì sốt rét rụng tóc, tiều tụy trở thành một bức tượng đài lãng mạn, kiêu hãnh của lòng yêu nước. Dù phải chịu nhiều thiệt thòi trong cuộc sống đời thường sau chiến tranh do những quan điểm về nghệ thuật lúc bấy giờ, nhưng nhà thơ - lính Vệ quốc đoàn Quang Dũng đã dùng chính cuộc đời và thơ ca của mình để lưu giữ vĩnh viễn linh hồn của một thời đạn bom bi tráng nhất trong lịch sử quân đội ta.