Nhà thơ Quang Dũng và bài thơ Tây Tiến

Nhà thơ Quang Dũng, tên thật là Bùi Đình Dậu, ông sinh ngày 11 tháng 10 năm 1921 tại làng Phượng Trì, xã Đan Phượng, huyện Đan Phượng (nay thuộc Hà Nội).

Mùa xuân năm 1947, sau khóa học tại Trường Trung cấp quân sự ở Sơn Tây (Trường chuyên bổ túc kĩ thuật quân sự cho cán bộ chuẩn bị nhận nhiệm vụ chiến đấu mới), Quang Dũng tạm biệt gia đình, vợ, con tham gia đi Tây Tiến, ông về Trung đoàn 52 Tây Tiến làm Đại đội trưởng một đại đội.

Nhớ về thời gian tham gia Tây Tiến, ông kể: “Tây Tiến là một chiến dịch chuyển quân từ khu III, khu IV lên khu II tức là Tây Bắc, vùng Điện Biên Phủ. Đây là chiến dịch có ý nghĩa chiến lược. Đầu năm 1947, thành lập Trung đoàn Tây tiến, ta đánh sau nhưng phải rút ngay vì lực lượng địch tập trung và mạnh. Tôi đi đợt hai, nhiệm vụ của chúng tôi là mở đường qua Tây Bắc. Một nhiệm vụ không kém phần quan trọng là công tác dân vận, gây dựng cơ sở, tranh thủ giác ngộ của nhân dân. Vì thế, đi đôi với chức vụ Đại đội trưởng, tôi còn được cử làm Phó đoàn Đoàn võ trang tuyên truyền Lào - Việt”, (tr336- Thức với mây Đoài).

Bộ đội Tây Tiến phần đông là thanh niên, trí thức Hà Nội trẻ trung, hăm hở tràn đầy nhiệt huyết, có nhiều chiến sĩ tình nguyện ở tuổi 15, 17 phơi phới sức xuân, vô tư và giản dị. Cuộc sống người chiến sĩ những năm tháng cơ cực ấy biết bao gian nan, vất vả. Lường trước những khó khăn gian khổ ấy, ngày 1-2-1947, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã viết thư gửi các chiến sĩ trong bộ đội Tây Tiến căn dặn: “Trên con đường về miền Tây, các đồng chí phải lặn lội nơi rừng xanh nước bạc, ở những địa phương hàng nửa ngày đường không thấy một bóng người, thủy thổ không quen thuộc, vật chất thiếu thốn, ngôn ngữ bất đồng, nước độc ma thiêng. Chỉ một việc cất chân lên đường tiến về hướng Tây là đủ tỏ cái chí hy sinh, cái lòng kiên nghị của các đồng chí. Các đồng chí biết rằng trên mặt trận này bộ đội ta sẽ phải đương đầu với nhiều hiểm nghèo, khổ sở, nhưng sự hiểm nghèo khổ sở có bao giờ chinh phục được lòng anh dũng của những thanh niên hăng hái, có bao giờ chinh phục được chí hướng của một dân tộc”. (Tây Tiến một thời và mãi mãi).

Đại tá Nguyễn Xuân Sâm, đồng đội và là người bạn thân của nhà thơ Quang Dũng kể lại: “Trong thời gian đi Tây Bắc tham gia mặt trận Tây Tiến, được sống và chiến đấu ở một vùng rất nên thơ, hùng vĩ, điều đó góp phần lớn vào cảm hứng của bài thơ Tây Tiến dù trong điều kiện chiến đấu vô cùng gian khổ. Sự nổi tiếng của Trung đoàn 52 Tây Tiến có công lớn của ông Quang Dũng. Bài thơ Tây Tiến phản ánh vô tư thời kì hoạt động của bộ đội Tây Tiến, Tây Tiến có Quang Dũng mới sáng danh. Quang Dũng sống thơ hơn làm thơ”. Nói về thơ Tây Tiến, nhà phê bình văn học, Phó Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Đăng Điệp viết: “Tây Tiến trở thành của tin lớn nhất mà ông đã để lại cho văn học Việt Nam thời kì kháng chiến chống Pháp. Bài thơ đã dựng lên một tượng đài bất tử, sừng sững trong văn học Việt Nam hiện đại về người anh hùng vệ quốc. Nhà thơ đã kết hợp rất nhuần nhuyễn ba yếu tố cơ bản trong nghệ thuật khắc chạm tượng đài: chất cổ điển, chất lãng mạn và sự kiêu hùng. Chất cổ điển đem đến sự trang nghiêm lẫm liệt. Chất lãng mạn đem đến sự bay bổng và phóng khoáng. Sự kiêu hùng đem đến tâm thế mĩ học ngưỡng vọng cái cao cả. Tất cả sự kết hợp toàn bích này được đặt trên nền cảnh biên viễn trùng điệp đầy gian khổ hi sinh”, (tr 116, Thức với mây Đoài- Nhiều tác giả)

Hãy cùng cảm nhận lại những vần thơ bất hủ của ông, để càng thêm biết ơn sự hi sinh lớn lao của thế hệ cha anh đi trước, để giành lại độc lập cho tổ quốc, tự do cho dân tộc.

Tây tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm.

Dải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu, anh về đất,

Sông Mã gầm lên khúc độc hành.