Nhà thơ Thâm Tâm: Từ "Tống biệt hành" đến nấm mồ trên nẻo biên cương (1917 - 1950)

Kháng chiến chống Pháp là nơi hội tụ của một thế hệ văn nghệ sĩ lãng mạn, những người đã gác lại những vần thơ sầu mộng nơi đô thành để khoác ba lô lên đường, dấn thân vào khói lửa. Nhà thơ Thâm Tâm (tên thật là Nguyễn Tuấn Trình, quê ở Hải Dương) là một bức tượng đài bi tráng của thế hệ ấy. Trước năm 1945, ông nổi danh thi đàn với bài thơ "Tống biệt hành" mang đậm tráng khí của những trượng phu thuở xưa: "Đưa người ta không đưa qua sông / Sao có tiếng sóng ở trong lòng".

Khi Cách mạng tháng Tám bùng nổ, Thâm Tâm dứt khoát rũ bỏ cuộc sống thị thành để đi theo kháng chiến. Trái ngược với hình ảnh một thi sĩ yếu mềm, ông khoác áo lính, làm thư ký tòa soạn cho báo Vệ Quốc Quân. Ông lặn lội theo chân các đơn vị bộ đội đi khắp các nẻo đường rừng núi Việt Bắc, vừa hành quân vừa viết bài cổ vũ tinh thần chiến đấu của chiến sĩ. Ngòi bút của ông không còn nét sầu bi mà tràn đầy nhiệt huyết cách mạng.

Năm 1950, quân đội ta mở Chiến dịch Biên giới Thu Đông. Dù sức khỏe rất yếu do mắc bệnh phổi từ lâu, Thâm Tâm vẫn tình nguyện xin ra tiền tuyến để làm nhiệm vụ phóng viên mặt trận. Trên chặng đường hành quân khắc nghiệt qua vùng rừng núi Cao Bằng, giữa cảnh lam sơn chướng khí, bệnh tình của ông đột ngột trở nặng. Ngày 18 tháng 8 năm 1950, người thi sĩ tài hoa ấy đã trút hơi thở cuối cùng ngay trên đường ra mặt trận, tại một bản làng hẻo lánh thuộc tỉnh Cao Bằng khi mới 33 tuổi. Ông ngã xuống như chính cái tráng khí "một đi không trở lại" trong thơ của mình, để lại một nấm mồ cô quạnh giữa đèo mây, trở thành biểu tượng tuyệt đẹp cho sự hiến dâng thuần khiết của giới văn nghệ sĩ thời kỳ đầu kháng chiến.