“Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Nguyễn Viết Xuân sinh năm 1934 tại xã Ngũ Kiên, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc, trong một gia đình nông dân. Tuổi thơ của ông trải qua những năm đất nước còn dưới ách thống trị của thực dân Pháp. Khi trưởng thành, ông lựa chọn con đường vào quân đội và từ đó gắn cuộc đời mình với những năm tháng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

Năm 1952, khi vừa tròn 18 tuổi, Nguyễn Viết Xuân rời vùng tạm chiếm ra vùng tự do rồi xin nhập ngũ. Ban đầu ông làm chiến sĩ trinh sát, sau đó lần lượt đảm nhiệm các vị trí tiểu đội trưởng trinh sát, trung đội trưởng pháo cao xạ và chính trị viên đại đội. Ở mỗi cương vị, ông đều được đồng đội đánh giá là người luôn đi đầu trong công việc, có tinh thần trách nhiệm và quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, Nguyễn Viết Xuân cùng đơn vị trực tiếp chiến đấu. Những ngày chiến dịch diễn ra là khoảng thời gian ông được rèn luyện trong thực tế chiến trường, chứng kiến sự khốc liệt của bom đạn và sự hy sinh của đồng đội. Những kinh nghiệm từ chiến trường Điện Biên Phủ sau này trở thành hành trang quan trọng khi ông tiếp tục công tác trong lực lượng pháo cao xạ.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt. Miền Bắc bước vào thời kỳ khôi phục và xây dựng, đồng thời phải chuẩn bị đối phó với nguy cơ chiến tranh ngày càng lan rộng. Khi Mỹ bắt đầu sử dụng không quân đánh phá miền Bắc, lực lượng phòng không trở thành một trong những tuyến đầu bảo vệ các mục tiêu quan trọng.

Năm 1964, Nguyễn Viết Xuân là chính trị viên Đại đội pháo cao xạ. Đơn vị của ông được giao nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ vùng phía Tây Quảng Bình. Đây là địa bàn có vị trí quan trọng đối với tuyến vận chuyển chi viện cho chiến trường miền Nam.

Ngày 18/11/1964, máy bay Mỹ tổ chức đánh phá khu vực Cha Lo, phía Tây tỉnh Quảng Bình. Nhiều tốp máy bay xuất hiện trên bầu trời, tìm cách đánh vào trận địa pháo cao xạ của ta. Không khí trên trận địa nhanh chóng trở nên căng thẳng.

Ngay đợt đầu, ba máy bay F-100 bất ngờ lao vào trận địa của đại đội. Các khẩu đội pháo cao xạ lập tức nổ súng. Khẩu đội 3 đón đánh chiếc máy bay đi đầu, buộc đội hình máy bay Mỹ phải thay đổi hướng tấn công. Hỏa lực từ mặt đất tiếp tục bắn lên giữa tiếng bom và tiếng động cơ máy bay.

Một chiếc máy bay trong tốp bị trúng đạn và bốc cháy. Nhưng trận đánh chưa kết thúc. Một máy bay khác tiếp tục phóng tên lửa vào trận địa của khẩu đội 3. Trong tình huống cực kỳ nguy hiểm, Nguyễn Viết Xuân không lui vào nơi an toàn.

Ông lao ra khỏi công sự, đứng bên khẩu đội đang chiến đấu và trực tiếp động viên các pháo thủ.

Giữa tiếng bom đạn, ông hô lớn:

“Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Tiếng hô ấy vang lên giữa trận địa đang rung chuyển vì bom đạn. Đối với những người lính đang chiến đấu trong hoàn cảnh căng thẳng, đó không chỉ là một khẩu lệnh. Nó thể hiện quyết tâm giữ vững trận địa, không để sự hoảng loạn làm ảnh hưởng đến khả năng chiến đấu của đơn vị.

Ngay sau đó, Nguyễn Viết Xuân bị trúng đạn và bị thương nặng ở chân. Vết thương khiến ông không thể tiếp tục đứng bình thường. Nhưng điều ông quan tâm lúc ấy vẫn là trận địa và đồng đội.

Ông yêu cầu được xử lý vết thương để có thể tiếp tục chỉ huy. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chân phải của ông bị thương rất nặng và ông yêu cầu phẫu thuật bỏ phần chân bị thương để trở lại vị trí chiến đấu, động viên đồng đội.

Trong điều kiện chiến trường, việc cứu chữa phải được thực hiện rất nhanh. Người cán bộ chính trị bị thương nặng vẫn tìm cách quay lại vị trí chỉ huy. Đối với ông, trận đánh chưa kết thúc thì nhiệm vụ của người chỉ huy chưa thể kết thúc.

Nhưng vết thương quá nặng. Sau trận chiến đấu ác liệt, Nguyễn Viết Xuân hy sinh.

Ông ra đi khi mới 30 tuổi.

Điều còn lại trên trận địa ngày hôm ấy không chỉ là những khẩu pháo tiếp tục bắn trả máy bay địch. Đó còn là tiếng hô của người chính trị viên đã trở thành biểu tượng: “Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Khẩu lệnh ấy nhanh chóng được truyền đi trong các đơn vị phòng không và trở thành một câu nói quen thuộc trong những năm chống chiến tranh phá hoại bằng không quân. Từ một câu nói trong một trận đánh cụ thể, nó trở thành biểu tượng cho tinh thần quyết tâm chiến đấu của bộ đội phòng không miền Bắc.

Nhưng nếu chỉ nhớ đến Nguyễn Viết Xuân qua câu khẩu lệnh nổi tiếng ấy thì vẫn chưa đủ. Trước khi trở thành người anh hùng của trận địa Cha Lo, ông đã có hơn mười năm quân ngũ. Từ người chiến sĩ trinh sát đến cán bộ chỉ huy pháo cao xạ, ông từng bước trưởng thành qua chiến đấu và công tác.

Điểm nổi bật trong cuộc đời ông là sự gắn bó với đồng đội. Trong trận đánh cuối cùng, khi bản thân bị thương, ông vẫn hướng sự chú ý vào nhiệm vụ chung. Ông hiểu rằng trong một trận địa phòng không, chỉ cần một vị trí mất tinh thần hoặc ngừng chiến đấu cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ đội hình.

Nguyễn Viết Xuân vì thế đã trở thành hình ảnh tiêu biểu của người cán bộ vừa chiến đấu vừa làm công tác động viên tinh thần. Ông không đứng ngoài trận địa để chỉ huy, mà trực tiếp có mặt cùng những người lính đang đối mặt với máy bay địch.

Sau khi hy sinh, Nguyễn Viết Xuân được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên tuổi ông được ghi vào lịch sử lực lượng phòng không và trở thành một trong những biểu tượng của tinh thần chiến đấu trong những năm chống Mỹ.

Nhiều năm đã trôi qua kể từ trận đánh tại phía Tây Quảng Bình. Những khẩu pháo năm xưa không còn vang lên, những người lính từng trực tiếp chiến đấu cũng đã nhiều người trở thành những người cao tuổi. Nhưng câu chuyện về người chính trị viên trẻ vẫn được kể lại.

Không phải vì ông không biết sợ, mà bởi trong khoảnh khắc nguy hiểm nhất, ông đã lựa chọn đứng lại cùng đồng đội.

Không phải vì ông không biết đau, mà bởi ngay cả khi bị thương nặng, ông vẫn nghĩ đến nhiệm vụ.

Và cũng không phải vì một câu khẩu hiệu có thể thay đổi cả trận chiến, mà bởi tinh thần của người nói ra câu khẩu lệnh ấy đã tiếp thêm sức mạnh cho những người đang chiến đấu bên cạnh mình.

Nguyễn Viết Xuân hy sinh ở tuổi 30, để lại một cuộc đời ngắn ngủi nhưng đầy dấu ấn. Từ người chiến sĩ trinh sát năm 1952 đến chính trị viên pháo cao xạ ở Quảng Bình năm 1964, ông đã trưởng thành trong những năm tháng chiến tranh và dành tuổi trẻ của mình cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Tiếng hô “Nhằm thẳng quân thù, bắn!” đã vượt khỏi giới hạn của một trận đánh, trở thành lời nhắc về bản lĩnh, trách nhiệm và tinh thần không khuất phục của một thế hệ người lính Việt Nam.