NHÂN CHỨNG LỊCH SỬ VÀ THỜI GIAN

Ở tuổi ngoài tám mươi, Phùng Ngọc Hùng cảm nhận rất rõ bước đi của thời gian. Mỗi năm trôi qua, những người cùng thế hệ với ông lại vơi đi. Những nhân chứng của Cách mạng Tháng Tám, của nạn đói 1945, của những năm tháng đầu kháng chiến, ngày càng hiếm hoi.

Ông từng chứng kiến nhiều người bạn, người đồng đội ra đi mang theo những câu chuyện chưa kịp kể. Điều ấy khiến ông day dứt. Không phải vì nỗi buồn cá nhân, mà vì ông hiểu rằng mỗi nhân chứng ra đi là một phần ký ức lịch sử cũng lặng lẽ biến mất.

Phùng Ngọc Hùng cho rằng, thời gian có thể làm phai mờ ký ức, nhưng cũng làm tăng giá trị của những ký ức còn sót lại. Khi nhân chứng còn sống, lịch sử vẫn còn hơi thở. Khi nhân chứng không còn, lịch sử chỉ còn lại dấu vết.

Ông ý thức rất rõ giới hạn của đời người. Ông biết mình không thể chống lại thời gian. Điều duy nhất ông có thể làm là trao lại những gì mình biết, mình nhớ, trước khi quá muộn. Vì thế, mỗi lần có người hỏi chuyện, ông đều cố gắng kể lại một cách trung thực nhất.

Phùng Ngọc Hùng cũng nhận ra rằng, nhân chứng lịch sử không phải lúc nào cũng hoàn hảo. Ký ức có thể thiếu sót, cảm xúc có thể chi phối. Nhưng chính sự không hoàn hảo ấy lại làm cho lịch sử trở nên gần gũi và nhân văn hơn. Nó cho thấy lịch sử được trải qua bởi con người bằng xương bằng thịt, không phải những con số vô hồn.

Ông tin rằng, nhiệm vụ của thế hệ sau không chỉ là lắng nghe, mà còn là ghi chép, đối chiếu và bảo tồn. Nhân chứng chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian hữu hạn. Nhưng nếu ký ức của họ được lưu giữ đúng cách, nó có thể vượt qua giới hạn của đời người.

Với Phùng Ngọc Hùng, mối quan hệ giữa nhân chứng và thời gian là một cuộc chạy đua lặng lẽ. Thời gian luôn đi trước, còn con người chỉ có thể cố gắng níu giữ những gì quan trọng nhất trước khi nó trôi xa.

Ở cuối cuộc đời, ông không sợ thời gian lấy đi ký ức của mình. Ông chỉ sợ rằng ký ức ấy chưa kịp được trao lại. Bởi khi đó, lịch sử sẽ mất đi một tiếng nói, một góc nhìn không thể thay thế.