Nhân dân nông thôn Bình Định kéo vào đô thị đấu tranh

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, phong trào cách mạng Bình Định không chỉ diễn ra bằng những trận đánh vũ trang, những cuộc phá kẹp, phá ấp chiến lược ở nông thôn, mà còn được thể hiện mạnh mẽ qua các cuộc đấu tranh chính trị của quần chúng. Đặc biệt, trong năm 1964, Nhân dân Bình Định đã mở những cuộc biểu tình nhập thị vang dội, đưa tiếng nói đấu tranh từ làng quê vào tận trung tâm sào huyệt địch.

Theo tư liệu lịch sử, từ ngày 10/7 đến 20/8/1964, cùng với phong trào tiến công và nổi dậy giành quyền làm chủ ở nông thôn đồng bằng, Bình Định lần đầu tiên mở đợt tiến công chính trị và binh vận quy mô lớn vào các quận lỵ, tỉnh lỵ. Toàn tỉnh đã diễn ra 368 cuộc biểu tình, mít tinh thị uy với khoảng 90.000 lượt người tham gia.

Trong những cuộc đấu tranh ấy, có nhiều đoàn người khiêng xác đồng bào bị địch bắn chết, đưa người bị thương lên quận đấu tranh, đòi địch phải cứu chữa, bồi thường và chấm dứt đàn áp. Đó là những hình ảnh vừa đau thương, vừa thể hiện ý chí không khuất phục của Nhân dân trước tội ác của Mỹ - ngụy.

Nổi bật là cuộc đấu tranh ngày 23/7/1964. Hơn 1.000 dân làm biển xã Phước Lý, nay là Nhơn Lý, thành phố Quy Nhơn, đã dùng thuyền, ca nô chở người bị thương và tang vật vượt đầm Thị Nại vào Quy Nhơn. Đoàn người kéo đến dinh tỉnh trưởng Bình Định, yêu cầu cứu chữa người bị thương, bồi thường thiệt hại về người và tài sản cho Nhân dân hai thôn Hưng Lương, Xương Lý bị địch đốt trong trận càn giữa tháng 7/1964.

Trước khí thế đấu tranh mạnh mẽ của quần chúng, chính quyền địch buộc phải lúng túng đối phó. Nguyễn Khánh từ Sài Gòn phải tức tốc bay ra Phước Lý thị sát tình hình và hứa giải quyết các yêu sách của dân. Cuộc đấu tranh này được xem là cuộc biểu tình mở đầu phong trào đấu tranh nhập thị của đồng bào nông thôn các tỉnh ở Liên khu V lúc bấy giờ.

Không dừng lại ở đó, trong đợt đấu tranh đòi xé bỏ “Hiến chương Vũng Tàu” của Mỹ - Khánh, ngày 25/8/1964, hàng nghìn Nhân dân các huyện đông nam Phù Cát, đông bắc Tuy Phước lại rầm rộ tiến vào Quy Nhơn bằng cả đường biển và đường bộ. Hơn 10.000 lượt người tham gia biểu tình, bao vây dinh tỉnh trưởng, thể hiện khí thế đấu tranh mạnh mẽ và sự phối hợp chặt chẽ của quần chúng vùng nông thôn với phong trào đô thị.

Điểm đặc biệt là trong toàn Khu V, chỉ có Bình Định tổ chức được cuộc biểu tình nhập thị phối hợp cả hai đường thủy và bộ. Điều đó cho thấy sức mạnh tổ chức, tinh thần đoàn kết và sự chủ động sáng tạo của phong trào cách mạng địa phương.