“NHẬT KÍ ĐẶNG THÙY TRÂM”

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942, sinh ra trong một gia đình trí thức, lớn lên giữa những năm tháng đất nước còn chồng chất gian lao. Từ rất sớm, tâm hồn cô đã được nuôi dưỡng bằng sách vở, thơ ca và những hình tượng lý tưởng của văn học. Những Pavel Korchagin, Ruồi Trâu… đã gieo vào trái tim thiếu nữ ấy một ngọn lửa: sống là để dâng hiến, để cháy hết mình cho điều cao đẹp.

Tuổi trẻ của Đặng Thùy Trâm trôi qua giữa học tập và hoạt động, giữa ước mơ đời thường và lý tưởng lớn lao. Cô học y không chỉ để chữa bệnh, mà để cứu người trong những hoàn cảnh khốc liệt nhất. Khi vừa tốt nghiệp đại học với tấm bằng hạng ưu, Đặng Thùy Trâm đã chọn con đường khó nhất: vượt Trường Sơn vào miền Nam, đến Quảng Ngãi, nơi bom đạn đang cày xới từng tấc đất, nơi sự sống và cái chết chỉ cách nhau một lằn ranh mong manh. Tuy nhiên, bệnh xá Đức Phổ - nơi Đặng Thùy Trâm công tác không phải là một bệnh viện đúng nghĩa. Đó là những căn hầm dã chiến giữa rừng sâu, thiếu thuốc men, thiếu dụng cụ, luôn trong tình trạng phải di chuyển để tránh các cuộc càn quét của địch. Có những ca mổ được thực hiện dưới ánh đèn dầu leo lét, trên chiếc bàn ghép tạm, giữa tiếng máy bay gầm rú trên đầu. Có những đêm, bác sĩ Trâm không ngủ, vừa cứu thương binh, vừa lo sơ tán bệnh xá, vừa sẵn sàng xách ba lô lên đường khi địch ập đến.

Những gian khổ ấy không chỉ bào mòn thể xác mà còn thử thách tinh thần. Trong nhật ký, Đặng Thùy Trâm nhiều lần nhắc đến nỗi đói, cơn sốt rừng, những ngày kiệt sức vì làm việc không ngơi nghỉ. Có lúc cô phải chứng kiến đồng đội hy sinh ngay trên bàn mổ, chứng kiến thương binh ra đi khi chưa kịp băng bó vết thương. Nhưng thay vì gục ngã, cô chọn cách đứng vững, tự nhủ mình phải mạnh mẽ hơn để làm chỗ dựa cho người khác, rằng họ sẽ được cứu sống dưới tay của một người bác sĩ, họ sẽ được sống!

Gian nan lớn nhất không chỉ đến từ bom đạn, mà còn từ sự chia lìa và cô đơn. Giữa rừng núi mịt mùng, Đặng Thùy Trâm mang nỗi nhớ nhà da diết, nhớ mẹ, nhớ Hà Nội yên bình. Trong một bài thơ, cô viết:

“Ai biết chăng dù ta có chết

Cho ngày mai, cho đất nước tự do

Thì trong ta vẫn trọn niềm mơ

Và trọn vẹn cả tình thương chung thủy…”

Đó không chỉ là thơ, mà là lời thề của một người trẻ sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.

Ngày 22/6/1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, khi đang tìm đường đưa thương binh và tài liệu qua khu vực Đức Phổ, đơn vị của Đặng Thùy Trâm bất ngờ bị lính Mỹ tập kích. Giữa vòng vây kẻ thù, người bác sĩ trẻ không mang theo vũ khí nặng, chỉ có túi thuốc và sổ tay. Cô bị bắn và anh dũng hy sinh khi tuổi đời chưa tròn 28, khép lại một cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực cháy.

Tháng 6 /1970, Fredric Whitehurst, một lính Mỹ, tại chiến trường Đức Phổ, Quảng Ngãi đã phát hiện ra cuốn sổ của Đặng Thùy Trâm và định châm lửa đốt quyển sổ tay được bọc bằng vải, thì đã bị người thông dịch của ông ngăn lại. Người thông dịch nói: "Đừng đốt. Bản thân nó đã có lửa rồi!". Một cô gái trẻ, ấy thế mà lại tìm thấy được cái đẹp giữa đêm không trăng mù mịt, tìm thấy lí tưởng sống giữa chốn chiến trường xương máu... Ba mươi lăm năm sau, cuốn nhật ký không bị đốt cháy giữa chiến tranh đã trở về với đất nước sau ngàn dặm vượt biển. Những trang viết chân thật, cháy bỏng ấy lay động hàng triệu trái tim, để Đặng Thùy Trâm sống lại - không chỉ như một liệt sĩ, một bác sĩ, mà như một ngọn lửa của tuổi trẻ Việt Nam

Cuốn sổ như thay cô sống, cháy bổng với tuổi trẻ, với đời, để rồi khi hòa vào “núi, sông, vào tên đường, vào làng bản” đâu đây, vẫn có một trái tim kiên cường, một lý tưởng cao đẹp tồn tại vào bề dày lịch sử Việt Nam.