Nhật ký Đặng Thùy Trâm – Tiếng khóc từ lòng đất Quảng Ngãi

Có một người con gái Hà Nội, 27 tuổi, mang theo hai cuốn sổ nhỏ tự chế từ giấy gói thuốc vào chiến trường Quảng Ngãi. Cô không cầm súng, cô cầm dao mổ. Và cô viết.

Năm 1968, vừa tốt nghiệp Trường Đại học Y Hà Nội, bác sĩ Đặng Thùy Trâm tình nguyện vào miền Nam. Bệnh xá dã chiến của cô nằm giữa rừng. Có những đêm bom B-52 dội xuống, cô phải vừa mổ vừa khiêng thương binh chạy lánh nạn. Bệnh viện dỡ đi dựng lại sáu lần trong ba năm. Có lúc, cô cõng thương binh trên lưng băng rừng suốt đêm.

Thùy Trâm không phải người lý tưởng hóa chiến tranh. Cô viết về nỗi nhớ nhà, nhớ mẹ. Viết về đồng đội ngã xuống. Viết về mối tình dang dở với người thanh niên tên M. Cô còn viết cả những dòng trách móc chính Đảng – bởi cô và mẹ cô, xuất thân "tư sản", nhiều năm bị từ chối kết nạp.

Tháng 6 năm 1970, trên đường đi công tác, cô bị quân đội Hoa Kỳ phục kích. Bị thương nặng, cô vẫn cầm súng chiến đấu đến phút cuối. Cô mất khi vừa tròn 27 tuổi. Bên xác cô, quân đội Hoa Kỳ tìm thấy hai cuốn nhật ký nhỏ xíu.

Viên sĩ quan tình báo Hoa Kỳ nhặt được nhật ký là Frederick Whitehurst. Trước khi đốt theo lệnh thường lệ, anh ta lật thử vài trang. Và không thể đốt. Một người lính Mỹ khác – dịch thuật viên – đọc những dòng chữ, bảo: "Đừng đốt. Đây không phải tài liệu quân sự. Đây là tâm hồn của một con người".

Whitehurst giữ hai cuốn nhật ký ấy trong tủ hồ sơ của mình suốt 35 năm. 35 năm, anh mang chúng từ chiến trường Quảng Ngãi về Mỹ, qua bao lần chuyển nhà, thăng chức. Năm 2005, cùng với người anh trai, Whitehurst tìm cách gửi trả nhật ký về Việt Nam. Bà Đặng Ngọc Trâm – mẹ của Thùy Trâm, khi đó 81 tuổi – được mời sang tận Texas, Mỹ, để tận mắt nhìn thấy những dòng chữ của con gái mình. Bà khóc: "Họ đã trả con gái tôi về".

Cuốn nhật ký được xuất bản. Tại Việt Nam, nó bán được 400.000 bản – một kỷ lục với sách của liệt sĩ. Nhưng hơn cả, nó đã khiến kẻ thù một thời phải cúi đầu. Whitehurst và anh trai trở thành những vị khách danh dự của Việt Nam, xuất hiện trên truyền hình quốc gia, ôm những người lính già từng nằm hai bên chiến tuyến.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, những trang nhật ký viết vội dưới hầm trú bom ấy vẫn còn nguyên giá trị. Bởi nó nhắc nhân loại một điều: chiến tranh có thể giết chết một con người, nhưng không thể giết chết tình yêu, lòng dũng cảm và khát vọng sống. Và ngay trong khói lửa tàn khốc nhất, vẫn có những trái tim biết trân trọng sự thật và cái đẹp – dù họ đến từ phía bên kia chiến tuyến.

Nhật ký Đặng Thùy Trâm là minh chứng rõ ràng cho sự tàn khốc của chiến tranh