NHẬT KÝ TRỞ VỀ TỪ BÊN KIA ĐẠI DƯƠNG
Có những cuộc chiến đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, tiếng bom đạn không còn vang vọng, nhưng dư âm của nó vẫn còn in hằn trong từng trang giấy ngả màu thời gian. Và có những con người đã hóa thân vào lòng đất mẹ, nhưng tâm hồn họ thì chưa bao giờ mất đi, bởi nó được lưu giữ trong ký ức, trong lịch sử, và trong những kỷ vật thiêng liêng. Câu chuyện về cuốn nhật ký của liệt sĩ Cao Xuân Tuất – người lính trẻ của “một thời hoa lửa” – là minh chứng xúc động cho điều đó.
Sinh năm 1946, trong một gia đình nghèo nhưng giàu truyền thống cách mạng tại xã Kỳ Xuân, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh, Cao Xuân Tuất là con trai duy nhất trong gia đình có bốn chị em. Khi Tổ quốc cần, chàng trai trẻ đã gác lại những ước mơ đời thường, rời quê hương lên đường nhập ngũ năm 1963, khi tuổi đời còn rất trẻ và chưa lập gia đình. Anh chiến đấu ở chiến trường miền Nam khốc liệt, nơi ranh giới giữa sự sống và cái chết mong manh hơn bao giờ hết. Năm 1972, gia đình nhận giấy báo tử. Người chiến sĩ ra đi, không để lại di ảnh, không kỷ vật, chỉ còn nỗi đau âm thầm kéo dài qua nhiều thế hệ.
Tưởng chừng mọi dấu vết về cuộc đời người lính trẻ ấy đã bị thời gian xóa nhòa, thì mùa xuân năm 2023, một điều kỳ diệu đã xảy ra. Sau 56 năm lưu lạc nơi đất Mỹ, cuốn nhật ký dày 104 trang mang tên “Cao Xuan Tuat” đã trở về quê hương, trở về với gia đình người liệt sĩ. Người gìn giữ cuốn nhật ký ấy là Peter Mathews, một cựu binh Mỹ – người từng đứng ở bên kia chiến tuyến. Suốt hơn nửa thế kỷ, ông nâng niu, bảo quản cuốn sổ như một món nợ tinh thần, để rồi khi đã 77 tuổi, ông quyết tâm đi hơn nửa vòng Trái Đất chỉ để trao trả lại kỷ vật cho gia đình người lính năm xưa, khép lại quá khứ chiến tranh đầy ám ảnh.
Lật giở từng trang nhật ký, người đọc như được chạm vào một tâm hồn đẹp đẽ, trong trẻo giữa khói lửa chiến tranh. Những dòng chữ viết tay từ ngày 20/7/1966 hiện lên chân thực hình ảnh một người lính trẻ yêu đời, yêu thơ ca, giàu lý tưởng sống. Trong cuốn sổ nhỏ ấy, có thơ Tố Hữu, Giang Nam, Tế Hanh; có những bài hát chan chứa tình yêu quê hương, đất nước; có những khẩu hiệu giản dị mà thiêng liêng: “Đảng là mẹ hiền”, “Tổ quốc trên hết”. Tất cả tạo nên một bức chân dung tinh thần rực rỡ của thế hệ thanh niên Việt Nam thời kháng chiến.
Giữa chiến trường ác liệt, người lính trẻ ấy vẫn dành những dòng đầy xúc cảm cho gia đình, cho mẹ, cho người con gái anh yêu. Đó là tình riêng lặng lẽ nhường chỗ cho nghĩa lớn non sông. Anh viết:
“Tổ quốc cần anh người chiến sĩ…
Thì em ạ! Tình riêng đành đôi ngả…”
Không bi lụy, không oán than, chỉ là sự lựa chọn dứt khoát của một con người đặt Tổ quốc lên trên tất cả.
Những dòng viết cho mẹ ở cuối cuốn nhật ký khiến bất cứ ai đọc cũng không khỏi nghẹn ngào. Người lính trẻ mơ về ngày đất nước thống nhất, hai miền sum họp, mẹ con đoàn viên. Nhưng cuốn nhật ký khép lại, còn những trang giấy trắng thì mãi mãi không được viết tiếp – bởi người con đã hóa thân mình vào đất Mẹ thiêng liêng.
Cuốn nhật ký không chỉ là kỷ vật, mà còn là “cầu nối” của ký ức, giúp gia đình tìm hiểu về cuộc đời, chiến đấu và cả phần mộ của liệt sĩ Cao Xuân Tuất. Nhờ những thông tin trong nhật ký, gia đình đã dần xác định được nơi người chiến sĩ từng chiến đấu, từng trú ẩn, và từng bước tìm lại dấu vết của anh nơi chiến trường xưa. Đó không chỉ là hành trình đi tìm hài cốt, mà còn là hành trình đi tìm lại một phần lịch sử gia đình, lịch sử dân tộc.
Câu chuyện cuốn nhật ký trở về còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc hơn thế. Nó cho thấy, dù chiến tranh từng chia cắt con người ở hai bờ chiến tuyến, thì lòng nhân ái, sự tôn trọng quá khứ và khát vọng hòa giải vẫn có thể xóa nhòa mọi hận thù. Hành động của cựu binh Mỹ Peter Mathews không chỉ là trao trả một cuốn sổ, mà là trao trả ký ức, trao trả sự bình yên cho cả hai phía – người còn sống và người đã khuất.
“Thời hoa lửa đỏ” không chỉ là thời của bom đạn, mà còn là thời của những tâm hồn rực cháy lý tưởng, sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, tự do của dân tộc. Cuốn nhật ký của liệt sĩ Cao Xuân Tuất chính là ngọn lửa âm ỉ ấy, được thắp lên sau hơn nửa thế kỷ để soi sáng thế hệ hôm nay.
Trong hòa bình, khi được sống cuộc đời đủ đầy hơn, thế hệ trẻ càng cần cúi đầu trân trọng quá khứ, trân trọng những con người đã đánh đổi cả tuổi xuân, hạnh phúc riêng tư và cả mạng sống để chúng ta có được ngày hôm nay. Bởi chỉ khi biết ơn “những câu chuyện thời hoa lửa đỏ”, chúng ta mới biết sống xứng đáng với hiện tại và tương lai của đất nước.
