Nhật ký tuổi 20 thời chiến
Tháng 5 năm 1972.
Giữa những cánh rừng Trường Sơn mịt mù khói bom, chiến sĩ thông tin Nguyễn Văn An ngồi tựa lưng vào gốc cây lớn, lặng lẽ mở cuốn sổ nhỏ đã sờn góc vì mưa nắng.
Dưới ánh đèn pin yếu ớt, anh nắn nót viết:
“Ngày… tháng… năm 1972
Hôm nay đơn vị lại hành quân xuyên rừng suốt gần ba mươi cây số. Mưa lớn, đường trơn, ai cũng mệt. Nhưng khi nhìn những đoàn xe vẫn vượt qua trọng điểm an toàn, mình thấy mọi gian khổ đều xứng đáng…”
Cuốn sổ ấy là nhật ký của An — người lính vừa tròn hai mươi tuổi.
Anh quê ở một làng nhỏ bên dòng sông Lam, Nghệ An. Trước khi nhập ngũ, An từng là sinh viên sư phạm.
Ước mơ của anh là trở thành thầy giáo.
Nhưng chiến tranh khiến tuổi trẻ của biết bao người phải gác lại những dự định riêng.
Ngày nhận giấy báo nhập ngũ, mẹ An lặng lẽ gói cho con:
Một chiếc khăn tay
Ít lạc rang
Và cuốn sổ nhỏ bìa màu nâu
Bà dặn:
“Có nhớ nhà thì viết vào đây con nhé.”
Không ngờ cuốn sổ ấy theo An suốt những năm tháng chiến tranh.
Những trang đầu tiên còn rất ngay ngắn.
An viết về:
Ngày đầu nhập ngũ
Buổi hành quân đầu tiên
Và cảm giác nhớ nhà đến mất ngủ
Có đoạn anh viết:
“Đêm đầu trong rừng Trường Sơn, mình nghe tiếng côn trùng mà nhớ tiếng mẹ gọi ngoài sân…”
Tuổi hai mươi của An bắt đầu giữa:
Những chuyến hành quân dài
Mưa rừng xối xả
Và bom đạn không ngớt trên đầu
Đơn vị thông tin của anh có nhiệm vụ kéo dây liên lạc giữa các trận địa.
Công việc vô cùng nguy hiểm.
Nhiều khi dây điện thoại vừa nối xong thì bom lại cắt đứt.
Người lính thông tin phải lập tức lao ra sửa giữa làn đạn.
Một lần sau trận bom lớn, đường dây bị đứt ngay giữa trọng điểm.
Người chỉ huy hỏi:
“Ai xung phong nối lại dây?”
An lập tức bước lên:
“Để tôi đi!”
Giữa khói bom còn chưa tan hết, anh cùng đồng đội bò qua những hố đất nham nhở để nối lại thông tin liên lạc.
Đêm ấy trở về lán, quần áo An cháy sém vì sức ép bom.
Nhưng điều đầu tiên anh làm vẫn là mở cuốn nhật ký ra viết:
“Hôm nay mình hiểu thế nào là chiến tranh thật sự… sợ thì có sợ, nhưng không ai được phép lùi.”
Những trang nhật ký của An không chỉ ghi lại chiến tranh…
Mà còn là nơi anh gửi gắm tuổi trẻ và những ước mơ bình dị.
Anh viết về:
Người mẹ già nơi quê nhà
Cánh đồng lúa mùa gặt
Cô bạn học tên Mai vẫn hứa chờ anh trở về
Có hôm giữa rừng sâu, An nhặt được một bông hoa sim tím.
Anh ép vào trang sổ rồi viết:
“Nếu hòa bình, mình sẽ đưa Mai lên Trường Sơn xem loài hoa này.”
Giữa bom đạn khốc liệt, những ước mơ giản dị ấy giúp người lính trẻ có thêm nghị lực để sống.
Một đêm cuối năm, đơn vị An đang làm nhiệm vụ thì máy bay địch bất ngờ ném bom dữ dội.
Tiếng nổ vang dội khắp núi rừng.
Cây cối gãy đổ ngổn ngang.
Đường dây liên lạc bị cắt hoàn toàn.
Người chỉ huy hô lớn:
“Phải nối lại ngay!”
An cùng người bạn thân tên Hùng lập tức lao đi.
Hai người bò sát mặt đất lần theo đường dây giữa khói bụi mù mịt.
Bất ngờ một quả bom nổ gần đó.
Đất đá tung lên dữ dội.
Khi An tỉnh dậy, tai anh ù đặc.
Khắp nơi chỉ còn tiếng gọi nhau hỗn loạn.
Anh hoảng hốt đi tìm Hùng.
Cuối cùng, dưới gốc cây cháy đen, người bạn thân đã nằm bất động.
Trong túi áo Hùng còn cuốn thư chưa kịp gửi về nhà.
Đêm ấy, An không ngủ.
Anh mở cuốn nhật ký, đôi tay run run viết:
“Hùng đã nằm lại tuổi hai mươi… chiến tranh tàn nhẫn quá. Nhưng mình biết nếu được chọn lại, cậu ấy vẫn sẽ lên đường như hôm nay.”
Từ sau hôm đó, những dòng chữ trong cuốn nhật ký không còn hồn nhiên như trước.
Nó ghi lại:
Những mất mát
Những cuộc chia ly
Và sự trưởng thành của tuổi trẻ giữa chiến tranh
Có trang giấy nhòe đi vì nước mưa.
Có trang thấm cả máu từ vết thương của An trong một lần cứu đồng đội.
Nhưng anh chưa bao giờ ngừng viết.
Bởi với An:
“Nếu mình không trở về, cuốn sổ này sẽ kể lại tuổi trẻ của chúng tôi.”
Năm 1975, đất nước thống nhất.
An may mắn sống sót trở về quê hương.
Ngày gặp lại mẹ, anh ôm chặt bà thật lâu rồi lặng lẽ đặt cuốn nhật ký lên bàn.
Mẹ anh mở từng trang giấy cũ, nước mắt lăn dài khi đọc:
Những dòng viết về quê hương
Những trận bom
Và những người đồng đội đã mãi mãi nằm lại tuổi hai mươi
Nhiều năm sau, cuốn nhật ký ấy được An giữ như báu vật.
Mỗi lần đọc lại, ông vẫn nhớ:
Những đêm Trường Sơn không ngủ
Những người bạn tuổi đôi mươi
Và một thời tuổi trẻ đi qua trong khói lửa chiến tranh
Ông thường nói với con cháu:
“Tuổi hai mươi của chúng tôi không có nhiều bình yên… nhưng rất đáng tự hào.”
“Nhật ký tuổi 20 thời chiến” không chỉ là câu chuyện của riêng một người lính…
Mà còn là ký ức của cả một thế hệ:
Đã sống
Đã chiến đấu
Và đã hy sinh tuổi trẻ cho độc lập, hòa bình của dân tộc
