NHÌN LẠI CÂU CHUYỆN “LÊ VĂN TÁM”

Câu chuyện Lê Văn Tám đã tồn tại trong đời sống xã hội Việt Nam trong nhiều thập kỷ. Đối với nhiều thế hệ, đây là câu chuyện về một thiếu niên anh hùng đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Nhưng cùng với sự phát triển của nghiên cứu lịch sử, những câu hỏi mới xuất hiện.

Sự kiện kho đạn Thị Nghè bị đốt có thật hay không?

Ai là người thực hiện?

Tên Lê Văn Tám có phải tên thật của người chiến sĩ hay là một tên được đặt về sau?

Những câu hỏi đó đã được các nhà nghiên cứu tiếp cận theo nhiều hướng.

GS Phan Huy Lê công bố lời kể của GS Trần Huy Liệu rằng ông đã dựng hình tượng Lê Văn Tám từ sự kiện kho đạn Thị Nghè.

Trong khi đó, một số nhà nghiên cứu và nguồn thông tin khác phản bác cách diễn giải này, cho rằng cần tiếp tục khảo cứu tư liệu gốc và lời kể nhân chứng. Cơ quan đại diện phía Nam Tạp chí Cộng sản là một trong những nguồn thể hiện quan điểm rằng sự kiện và chiến công là có thật, đồng thời cho rằng tranh luận về tên gọi không nên dẫn tới phủ nhận sự kiện.

Đây là một vấn đề mà người viết lịch sử cần trình bày rất cẩn trọng.

Không nên khẳng định một chi tiết chưa đủ chứng cứ.

Nhưng cũng không nên vì một tranh luận về nhân vật mà phủ nhận cả bối cảnh Nam Bộ kháng chiến.

Điều chắc chắn là nhân dân Nam Bộ đã chiến đấu từ tháng 9/1945 và cuộc kháng chiến đã tạo ra rất nhiều tấm gương hy sinh.

Lê Văn Tám trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu nhất của ký ức ấy.

Vì vậy, giá trị của câu chuyện có thể được nhìn ở hai tầng: tầng thứ nhất là lịch sử của sự kiện năm 1945; tầng thứ hai là lịch sử của một biểu tượng đã được xã hội tiếp nhận và truyền lại.

Đây là cách tiếp cận cân bằng và phù hợp hơn khi viết về nhân vật này.