Nhữ Thị Thục – Người mẹ phía sau bóng dáng Trạng Trình

Nhữ Thị Thục, người huyện Tiên Minh, xứ Hải Dương (nay thuộc Tiên Lãng, Hải Phòng), là con gái quan Thượng thư Bộ Hộ Nhữ Văn Lan. Sinh trưởng trong gia đình quyền quý và giàu truyền thống học vấn, bà sớm nổi tiếng là người phụ nữ thông tuệ, am hiểu chữ nghĩa, tinh thông thơ phú và có tài xem tướng hiếm thấy trong thời bấy giờ. Dẫu nhan sắc, học thức và khí chất đều vượt trội, bà lại kết duyên muộn, chọn gắn bó với Nguyễn Văn Định – một nho sinh bình dị, ít danh tiếng. Sự lựa chọn tưởng chừng giản đơn ấy, trong truyền tụng dân gian, lại ẩn chứa kỳ vọng lớn lao về tương lai con cái, nhất là người con trai sau này sẽ mang tên Nguyễn Bỉnh Khiêm. Từ khi con còn nhỏ, Nhữ Thị Thục đã dành trọn tâm huyết cho việc dạy dỗ. Bà không chỉ truyền cho con chữ nghĩa kinh điển mà còn nuôi dưỡng tâm hồn qua những câu hát ru, lời ca dân gian, những vần thơ do chính bà sáng tác. Khi nhận thấy giới hạn của bản thân, bà gửi con theo học những bậc danh nho để mở rộng trí tuệ, vun đắp nền tảng học vấn vững chắc. Trong dân gian còn lưu truyền những câu chuyện về cách bà kỳ vọng ở con trai, qua những lời đối đáp mang tính ẩn dụ giữa cha con, hay những bài hát bà dạy con từ thuở ấu thơ. Dù có nhiều dị bản, tất cả đều cho thấy một điều: bà là người đặt rất nhiều kỳ vọng vào con, mong con trở thành bậc phi thường, gánh vác việc lớn của thời cuộc. Cũng chính vì những khác biệt trong quan niệm giáo dục và kỳ vọng ấy mà cuộc sống gia đình có lúc không hòa hợp. Có truyền thuyết kể rằng bà đã rời nhà, để lại con trai ở lại với cha. Nhưng dù thế nào, dấu ấn của bà trong những năm tháng đầu đời của Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn không thể phai mờ. Từ nền tảng tinh thần và trí tuệ mà người mẹ hun đúc, Nguyễn Bỉnh Khiêm lớn lên trở thành bậc đại trí thức, được hậu thế tôn xưng là Trạng Trình – người có tầm nhìn sâu rộng, được cả triều đình lẫn dân gian kính nể. Nhìn lại lịch sử, Nhữ Thị Thục không chỉ là thân mẫu của một danh nhân, mà còn là hình ảnh tiêu biểu của người phụ nữ Việt Nam thời xưa: giàu tri thức, nhiều khát vọng và có ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành nhân cách và tài năng của con cái.