những bài học từ cuộc xung đột Nga - Ukraine

- Trước khi nói đến bài học thì chúng ta cần nhìn thấy bức tranh chung một cách có hệ thống. Từ khi kết thúc chiến tranh lạnh và Liên Xô tan rã, thế giới xuất hiện trật tự đa cực, trong đó nhìn chung các quốc gia đều nhấn mạnh đến luật pháp quốc tế, lấy Hiến chương Liên hợp quốc làm "xương sống" cho các mối quan hệ quốc tế.

Hay nói cách khác, các nguyên tắc cơ bản của quan hệ Quốc tế là bình đẳng; chủ quyền quốc gia; độc lập chính trị; toàn vẹn lãnh thổ; không can thiệp vào công việc và tôn trọng nội bộ của các nước; không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực. Tất cả các quốc gia lớn hay nhỏ đều phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản này. Thực hiện các nguyên tắc này thì nhân loại sẽ tránh được hiểm họa chiến tranh.

Mong ước lớn nhất của nhân loại là hòa bình, hợp tác và phát triển. Tuy nhiên khi không còn trật tự lưỡng cực Xô - Mỹ thì đây đó trên thế giới vẫn diễn ra xung đột, mất ổn định cục bộ, nhất là ở các điểm nóng địa chính trị cũng như một số góc khuất khác trên toàn cầu. Những hành động không phù hợp với các nguyên tắc của Hiến chương Liên hợp quốc vẫn tiếp tục diễn ra. Vậy thì những hành động đó cho thấy điểm gì mới của tình hình thế giới hiện nay?

Thứ nhất là tốc độ mất ổn định, tốc độ chuyển hóa từ hòa bình sang chiến tranh, từ phát triển thịnh vượng sang lụi tàn của một quốc gia và khu vực là rất nhanh, rất bất ngờ. Ví dụ như vấn đề Nga - Ukraine, để dẫn đến cuộc xung đột này có nhiều cách gọi khác nhau, nhưng nói cho cùng là chiến tranh. Với một cuộc chiến tranh như vậy, trong giai đoạn trước đây sẽ cần thời gian, diễn biến, tăng nhiệt dần lên và chịu ảnh hưởng từ nhiều thế lực khác nhau, song hiện nay xung đột diễn ra rất nhanh, rất bất ngờ.

Thứ hai, bên cạnh sự phát triển của toàn cầu hóa thì vấn đề độc lập, tự chủ của mỗi quốc gia, dân tộc nổi lên đậm nét hơn bao giờ hết, trở thành tiêu chí cho hành động của mọi quốc gia. Trước đây trong quan hệ quốc tế nói nhiều đến ý thức hệ nhưng bây giờ thì nước nào cũng nhấn mạnh đến lợi ích quốc gia, dân tộc. Người ta cũng thấy rằng phải trên cơ sở lợi ích quốc gia, dân tộc thì đất nước mới đứng vững. Đây vừa là mục đích, đồng thời là động lực của tất cả các nước trên thế giới.

Với cách tiếp cận trên, có thể thấy rằng thế giới đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ các cuộc xung đột, và cũng đang nhận được những bài học rất lớn. Đó trước hết là bài học về độc lập dân tộc, bài học về sự tự nỗ lực bảo vệ lấy mình, không được dựa vào ai trong quá trình xây dựng, bảo vệ tổ quốc mình.

Và nhìn lại lịch sử, thì hóa ra những bài học đó cũng chính là những chủ trương lớn và nhất quán của Đảng, Nhà nước ta ngay từ khi thành lập Đảng, thành lập Nước đến nay. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói "muốn làm gì cũng cần vì lợi ích của dân tộc mà làm"; "đem sức ta mà tự giải phóng cho ta"… Các vấn đề về độc lập dân tộc, lợi ích của quốc gia, lợi ích của nhân dân, không dựa vào nước nào trong khi vẫn mở rộng quan hệ với tất cả các nước trên thế giới… đã được chúng ta xác lập từ lâu nay, chứ không phải bây giờ mới có