Những bông hoa lửa trên công trường Thủy điện Hòa Bình
Những bông hoa lửa trên công trường Thủy điện Hòa Bình
Đài tưởng niệm các cán bộ, chiến sĩ, công nhân hy sinh khi xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, tọa lạc bên bờ sông Đà. Những ngày cuối tháng Bảy, nắng hè như đổ lửa xuống lòng sông Đà cuồn cuộn. Trên đỉnh đập thủy điện Hòa Bình sừng sững, một tòa tháp trắng vươn lên uy nghiêm giữa nền trời xanh biếc. Đó chính là Đài tưởng niệm Thủy điện Hòa Bình, nơi khắc ghi tên tuổi những con người đã nằm lại vĩnh viễn dưới công trình thế kỷ này. Từ chân đập ngước nhìn, tòa tháp tưởng niệm với sáu cánh vươn rộng trông tựa như một búp hoa vươn lên giữa đại ngàn – biểu tượng cho sức mạnh và sự hồi sinh từ lòng sông Đà. Bao quanh chân tháp là vòng tròn 168 tấm bia đá, trên mỗi bia khắc tên, năm sinh, quê quán và ngày hy sinh của từng người. Chính giữa là tấm bia lớn đề dòng chữ giản dị mà xúc động: “Tổ quốc ghi công các bạn”.
Đài tưởng niệm lặng lẽ tọa lạc bên bờ sông, nhưng mỗi tấm bia nơi đây đều ẩn chứa biết bao câu chuyện bi tráng. 168 con người từ khắp mọi miền đã ngã xuống trong quá trình xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình (1979-1994). Họ là những kỹ sư, công nhân, bộ đội đã “xẻ núi, ngăn sông” để biến dòng Đà hung dữ thành nguồn điện hồi sinh đất nước. Trải qua 15 năm ròng rã nơi công trường khắc nghiệt – mùa hè thì nắng cháy da, mùa đông lại lạnh cắt thịt – hàng vạn cán bộ, công nhân Việt Nam đã sát cánh cùng hơn 300 chuyên gia Liên Xô dựng nên công trình thủy điện lớn nhất Đông Nam Á thời bấy giờ. Thế nhưng, kỳ tích đó không chỉ được đánh đổi bằng mồ hôi mà còn bằng máu. 168 cái tên trên bia đá là 168 số phận đã gửi lại tuổi xuân của mình nơi lòng sông Đà. Trong đó có 11 chuyên gia Liên Xô, có 15 người lính thuộc Đoàn 565 (Binh đoàn Trường Sơn) và 142 cán bộ, kỹ sư, công nhân Việt Nam từ nhiều đơn vị khác nhau. Đáng kính phục hơn, có 15 bóng hồng đã hy sinh, minh chứng rằng phụ nữ Việt Nam cũng góp phần xương máu dựng xây công trình vĩ đại này. Đau thương là vậy, nhưng sau tất cả, những con người ấy đã trở thành “bông hoa bất tử” điểm tô cho công trình Thủy điện – một biểu tượng của sức sống và khát vọng vươn lên của dân tộc ta. Ông Nguyễn Tùng Lâm – nguyên cán bộ Bảo tàng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình – bồi hồi nhớ lại với chúng tôi về những đồng đội năm xưa. Chính ông đã nhiều lần dẫn khách tham quan qua Đài tưởng niệm và thuộc lòng nhiều câu chuyện phía sau những cái tên. Ông kể rằng có những chàng trai, cô gái lên công trường khi mới mười tám đôi mươi, độ tuổi đẹp nhất của thanh xuân, để rồi mãi mãi nằm lại dưới lòng hồ thủy điện. Gần một trăm người trong số 168 người hy sinh là những thanh niên dưới 30 tuổi – họ đã và sẽ mãi mãi là tuổi trẻ, là những “bông hoa lửa” rực cháy tinh thần cống hiến. Người đầu tiên ngã xuống ở công trường này là anh Lê Xuân Lý (quê Hà Tĩnh), mới 20 tuổi, gặp nạn năm 1972 khi đang khảo sát địa hình chuẩn bị cho xây dựng. Còn người cuối cùng hy sinh là kỹ sư Đậu Tiến Thọ – điều trớ trêu là anh chính là cán bộ phụ trách xây dựng công trình Đài tưởng niệm này. Năm 1994, chỉ một tuần trước ngày nhà máy khánh thành phát điện tổ máy cuối cùng, kỹ sư Thọ đã thiệt mạng trong một tai nạn trên đường công tác, trở thành cái tên cuối cùng được khắc lên bia đá. Nhắc tới đây, giọng ông Lâm nghèn nghẹn: “Anh Thọ với tôi còn hẹn nhau ngày khánh thành sẽ lên thắp hương ở tượng đài, vậy mà…”. Ông lão im lặng, đôi mắt đỏ hoe hướng về tấm bia khắc tên người đồng nghiệp xấu số. Trên bia, tên anh Thọ nằm cạnh những hàng tên đồng nghiệp Liên Xô – những người bạn quốc tế đã gửi lại máu xương nơi đất khách quê người. Mười một cái tên chữ Cyrill lặng lẽ nằm sát nhau trên 11 tấm bia, như biểu tượng vĩnh cửu của tình hữu nghị Việt – Xô được tôi luyện bằng sự hy sinh cao quý. Chiều dần buông. Vài cơn gió từ lòng hồ thổi lên làm vơi bớt cái oi ả. Chúng tôi cùng ông Lâm thắp nén nhang thơm trên đài tưởng niệm. Khói hương quyện trong gió, bảng tên bia đá như lung linh hơn dưới ánh chiều tà. Không gian trầm mặc bỗng như ấm áp lạ thường – phải chăng bởi đâu đây có hơi?
Rời công trình thủy điện khi hoàng hôn đã tắt, chúng tôi gặp một nhóm các bạn trẻ đang chuẩn bị cho buổi lễ thắp nến tri ân vào tối 27/7. Hóa ra, cứ đến dịp Ngày Thương binh – Liệt sĩ hàng năm, tuổi trẻ Nhà máy Thủy điện Hòa Bình đều tổ chức dâng hương, thắp nến tưởng nhớ các cô chú, anh chị đã quên mình vì dòng điện Tổ quốc. Năm nay, dù trời mưa tầm tã đêm 26/7, các đoàn viên thanh niên vẫn trang nghiêm thực hiện lễ tri ân ngay dưới chân Đài tưởng niệm. Ánh nến hòa cùng màn mưa, soi rõ những gương mặt thế hệ sau đầy xúc động và tự hào. Những bó hoa tươi được đặt cạnh bia đá lạnh lẽo như thay lời nhắn nhủ: Chúng cháu không quên các cô, các chú!. Cuộc trò chuyện với ông Lâm và hình ảnh các bạn trẻ dâng hương đã khiến chúng tôi hiểu sâu sắc hơn về hai chữ “hy sinh” giữa thời bình. Họ – những con người bình dị đã ngã xuống nơi công trường sông Đà – chính là hiện thân của lòng yêu nước, của lý tưởng “vì Tổ quốc” cháy bỏng không chỉ trên chiến trường bom đạn mà cả trong lao động dựng xây đất nước. Câu chuyện về họ sẽ còn được kể mãi, để ngọn lửa yêu nước ấy tiếp tục lan tỏa và trường tồn với thế hệ trẻ hôm nay.
Nguồn tham khảo:
baomoi.com: Báo Quân đội Nhân dân – Đài tưởng niệm Thủy điện Hòa Bình: thống kê quá trình xây dựng (1979-1994) với 168 người hy sinh, bao gồm 11 chuyên gia Liên Xô, 15 bộ đội Đoàn 565 và 142 công nhân, kỹ sư Việt Nam, trong đó có 15 phụ nữ.
Báo Quân đội Nhân dân – Đài tưởng niệm Thủy điện Hòa Bình: lời kể của ông Nguyễn Tùng Lâm về những người hy sinh đầu tiên và cuối cùng (Lê Xuân Lý năm 1972 và kỹ sư Đậu Tiến Thọ năm 1994), cùng sự tri ân các chuyên gia Liên Xô.
cand.com.vn: Báo Công an Nhân dân – “Sông Đà xả lũ đấy... Lên đi!”: thông tin cho biết có 98 người dưới 30 tuổi trong tổng số các nạn nhân hy sinh, họ mãi mãi là những thanh niên tuổi trẻ; tuổi trẻ nhà máy hằng năm đều dâng hương tưởng nhớ tại đài tưởng niệm.
Báo Công an Nhân dân – “Sông Đà xả lũ đấy... Lên đi!”: kể về lễ tri ân tối 26/7 tại Đài tưởng niệm Thủy điện Hòa Bình, khi đoàn viên thanh niên đội mưa dâng hương, thắp nến tưởng nhớ những người đã hy sinh vì dòng điện sông Đà.
