Anh hùng Lực lượng vũ trang

Những ca mổ cưa xương không thuốc mê dưới ánh đèn pin và dòng nhật ký đẫm nước mắt của bác sĩ Đặng Thùy Trâm

Giữa rừng già Đức Phổ bị địch bao vây tứ phía, Bệnh xá của bác sĩ Đặng Thùy Trâm nhiều lúc cạn kiệt cả thuốc tê, thuốc kháng sinh lẫn bông băng cứu thương. Trong căn hầm chữ A chật hẹp dưới làn pháo kích, người nữ bác sĩ 26 tuổi đã thực hiện hàng trăm ca đại phẫu dưới ánh đèn pin và ánh sáng đom đóm, vừa cầm cưa phẫu thuật vừa nuốt nước mắt trước sức chịu đựng phi thường của những người lính trẻ.

Huế28/10/2026Đoàn trường THPT Trần Văn Giàu (Phường Bình Lợi Trung)2 lượt xem0 lượt chia sẻ

Phòng mổ bằng tre nứa dưới làn bom B-52

Ngày 8/4/1968, tại Bệnh xá Đức Phổ đóng trong rừng sâu vùng núi Ba Tơ – Đức Phổ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm viết những dòng đầu tiên vào cuốn sổ nhật ký nhỏ cỡ bao thuốc lá. Cũng chính từ những trang viết chân thực ấy, hậu thế mới hình dung được sự khắc nghiệt đến tột cùng của ngành quân y giải phóng miền Nam.

Bệnh xá Đức Phổ thực chất là những lán trại lợp lá trung quân ẩn dưới tán rừng già, bên dưới đào hệ thống hầm chữ A để giấu thương binh khi máy bay địch oanh tạc. Bàn mổ được ghép bằng những thanh tre rừng đập dập, phủ lên trên một tấm vải dù trắng. Ánh sáng phục vụ cho các ca mổ ban đêm chỉ là chiếc đèn pin bọc vải xanh hoặc chiếc đèn pha xe đạp được một y tá ngồi đạp đinamô (dynamo) liên tục bằng tay.

Do địch phong tỏa gắt gao tuyến đường tiếp tế từ đồng bằng lên núi, bệnh xá thường xuyên rơi vào cảnh "ba không": không đủ gạo ăn, không đủ bông băng và cạn sạch thuốc gây mê, gây tê (Novocain). Để có bông băng thay rửa vết thương cho hàng chục thương binh nặng mỗi ngày, bác sĩ Thùy cùng các y tá phải mang những cuộn băng đẫm máu mủ ra suối giặt sạch, luộc sôi trong nồi quân dụng rồi phơi khô dùng lại nhiều lần. Khi hết dịch truyền huyết thanh, chị hướng dẫn anh em lấy nước dừa tươi non lọc vô trùng để truyền trực tiếp vào tĩnh mạch cứu thương binh thoát cơn sốc mất máu.

Ca mổ cưa chân người chiến sĩ trẻ không tiếng rên la

Đau đớn nhất đối với một người thầy thuốc có trái tim nhân hậu như Đặng Thùy Trâm là những lần phải đứng trước bàn mổ khi thuốc tê đã cạn đến giọt cuối cùng.

Trong nhật ký ngày 8/4/1968 và những trang viết mùa hè năm 1968, chị ghi lại những ca mổ làm chấn động tâm can người đọc. Có những thương binh trẻ măng, mới 18, 20 tuổi bị mảnh pháo B-57 hoặc mìn địch làm dập nát bàn chân, hoại tử sinh hơi đe dọa tính mạng, buộc phải tháo khớp hoặc cưa xương đùi khẩn cấp. Thuốc tê chỉ còn vài ống ít ỏi không đủ ngấm sâu vào tủy xương.

Trước khi cầm dao mổ, bác sĩ Thùy ôm lấy người chiến sĩ trẻ, nghẹn ngào nói: "Em ơi, bệnh xá mình hết thuốc mê rồi, chỉ còn một chút thuốc tê thôi, chị phải mổ thì mới giữ được mạng sống cho em, em ráng chịu đau cùng chị nhé!" Người lính trẻ cắn chặt một khúc vải màn trong miệng, ánh mắt kiên nghị nhìn chị gật đầu.

Khi lưỡi cưa y tế chạm vào xương sống, mồ hôi người thương binh vã ra như tắm, hai bàn tay nắm chặt thành tre đến bật máu nhưng tuyệt nhiên không phát ra một tiếng kêu rên vì sợ làm chị bác sĩ run tay và sợ lộ vị trí hầm quân y cho địch đang càn quét gần đó. Đứng bên bàn mổ, nước mắt bác sĩ Đặng Thùy Trâm cứ thế tuôn rơi ướt đẫm chiếc khẩu trang vải. Đêm ấy, chị viết trong nhật ký:

"Mổ một ca ruột thừa trong điều kiện thiếu thuốc tê, bệnh nhân đau quá la hét nhưng rồi ca mổ cũng hoàn thành... Còn biết bao nhiêu thương binh dũng cảm, cưa chân tháo khớp mà không một tiếng rên, lại còn hát, còn cười động viên mình. Ôi, những người lính của tôi! Trái tim mình như thắt lại vì thương các em vô hạn."

Chính trong hoàn cảnh thiếu thốn tận cùng ấy, bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã không ngừng mở các lớp đào tạo y tá, cứu thương ngay tại rừng cho thanh niên Đức Phổ, biến bệnh xá nhỏ bé thành một pháo đài của tình thương và lòng quả cảm.

Nguồn tư liệu chính thống đối chiếu và tham khảo