NHỮNG CĂN HẦM BÍ MẬT GIỮA LÒNG SÀI GÒN
Nhắc đến Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, người ta thường nhớ đến những trận đánh dữ dội diễn ra trên đường phố Sài Gòn, những cánh quân tiến vào các mục tiêu trọng yếu và những cuộc đọ súng kéo dài giữa một thành phố vốn đang chuẩn bị đón Tết. Nhưng phía sau những trận đánh ấy là cả một mạng lưới hoạt động bí mật đã được xây dựng trong nhiều năm
Một trong những nhân vật gắn với mạng lưới ấy là Nguyễn Văn Tàu, thường được biết đến với bí danh Tư Cang. Ông là một cán bộ tình báo, người có nhiều năm hoạt động bí mật trong lòng đô thị và có mối liên hệ với mạng lưới tình báo do Phạm Xuân Ẩn tham gia. Câu chuyện của ông cho thấy Mậu Thân không chỉ được chuẩn bị bằng lực lượng quân sự mà còn bằng một hệ thống cơ sở bí mật, những căn nhà bình thường giữa lòng thành phố và những con người sống một cuộc đời hai mặt trong nhiều năm.
Trong chiến tranh, Sài Gòn là một thành phố có mật độ kiểm soát an ninh rất cao. Đối với những người hoạt động bí mật, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến nguy hiểm cho cả mạng lưới. Những căn nhà nằm giữa khu dân cư, những cửa hàng, cơ sở kinh doanh hay gia đình bình thường đôi khi lại trở thành nơi che giấu cán bộ, cất giữ tài liệu hoặc làm điểm liên lạc. Những con người tham gia vào mạng lưới ấy phải sống trong sự căng thẳng thường trực. Họ không thể công khai nói về công việc của mình, không thể để hàng xóm biết những gì đang diễn ra phía sau cánh cửa. Cuộc sống của họ là sự im lặng kéo dài, trong đó mỗi hành động đều phải được tính toán cẩn thận.
Khi Mậu Thân 1968 diễn ra, những mạng lưới bí mật trong thành phố trở thành một phần quan trọng của quá trình chuẩn bị. Các lực lượng biệt động cần có nơi tập kết, đường đi, cơ sở liên lạc và nguồn cung cấp vũ khí. Những nhiệm vụ tưởng như rất nhỏ như vận chuyển một khẩu súng, đưa một người đến một địa điểm hay bảo đảm một tuyến đường an toàn đều có thể quyết định sự thành bại của cả một nhiệm vụ. Trong những ngày ấy, các cơ sở bí mật không còn là những địa chỉ vô danh mà trở thành những mắt xích trong một chiến dịch lớn.
Nhìn lại cuộc đời hoạt động của Tư Cang, điều khiến người ta chú ý không chỉ là những nhiệm vụ ông từng đảm nhận mà còn là khả năng giữ bí mật và tổ chức mạng lưới. Trong một cuộc chiến mà thông tin có giá trị không kém vũ khí, người nắm được thông tin có thể quyết định cả một trận đánh. Từ những căn phòng nhỏ giữa thành phố, những thông tin được thu thập, phân tích và chuyển đến nơi cần thiết. Chính những hoạt động âm thầm ấy tạo nên một phần sức mạnh của lực lượng cách mạng trong lòng đô thị.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Sau chiến tranh, những câu chuyện về mạng lưới hoạt động bí mật tại Sài Gòn dần được công bố. Những cái tên từng được giữ kín trong nhiều thập kỷ bắt đầu xuất hiện. Những căn nhà từng là cơ sở bí mật được nhắc lại. Người ta mới hiểu rằng trong những ngày Tết Mậu Thân, phía sau những tiếng súng trên đường phố là một quá trình chuẩn bị lâu dài, trong đó có sự đóng góp của rất nhiều người mà tên tuổi của họ không xuất hiện trên những bức ảnh chiến trường.
Nguyễn Văn Tàu – Tư Cang là một trong những nhân vật tiêu biểu cho thế hệ ấy. Câu chuyện của ông không phải câu chuyện của một trận đánh đơn lẻ mà là câu chuyện về một cuộc chiến thầm lặng kéo dài nhiều năm. Nếu những người lính ngoài mặt trận đối diện với tiếng súng, thì những người hoạt động bí mật phải đối diện với sự im lặng, sự nghi ngờ và nguy cơ bị phát hiện từng ngày. Chính sự âm thầm đó đã tạo nên một phần lịch sử đặc biệt của Sài Gòn trong những năm chiến tranh và góp phần làm nên bối cảnh của Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.
