Những cánh hoa xé nhỏ trên sông Thạch Hãn và món nợ của người sống sót

Có những người lính may mắn được trở về khi đất nước khép lại những năm tháng đao binh. Họ cởi bỏ quân phục, bước vào những lo toan của cuộc sống mưu sinh thường nhật. Nhưng trong sâu thẳm tâm hồn họ, có một phần ký ức đã vĩnh viễn neo lại nơi chiến trường, cùng với những người đồng đội không bao giờ bước qua tuổi hai mươi. Câu chuyện của cựu chiến binh Lê Bá Dương bên dòng sông Thạch Hãn là một hành trình lặng lẽ và nhức nhối như thế.

Năm 1968, cậu bé Lê Bá Dương, quê ở Nghệ An, đã cắn đầu ngón tay lấy máu viết đơn tình nguyện, khai tăng tuổi để được nhập ngũ khi mới 15 tuổi. Bốn năm sau, ở tuổi 19, ông có mặt trong chiến dịch 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị.

Mùa hè năm 1972 ấy, dòng Thạch Hãn không chỉ là một con sông, mà là lằn ranh sinh tử. Để tiếp viện cho Thành cổ, hàng ngàn người lính trẻ đã phải buộc súng lên đầu, bơi vượt sông dưới những trận mưa bom và pháo sáng rực trời. Rất nhiều người đã vĩnh viễn chìm vùi vào lòng sông lạnh lẽo khi chân chưa kịp chạm tới bờ. Lê Bá Dương là một trong những người may mắn sống sót bước qua dòng nước buốt giá ấy.

Chiến tranh qua đi. Ông xuất ngũ, chuyển vào Nha Trang sinh sống, làm báo và cầm máy ảnh. Cuộc sống hòa bình cuốn người ta đi, nhưng cái cảm giác "mắc nợ" của một người sống sót khiến ông không thể nào nguôi ngoai.

Bắt đầu từ năm 1976, cứ đến tháng 7 hàng năm, người ta lại thấy một người đàn ông gầy gò lặng lẽ bắt xe đò từ Nha Trang về Quảng Trị. Hành trang của ông không có gì ngoài những bó hoa. Có một câu chuyện mà người dân thị xã Quảng Trị nhiều năm qua vẫn truyền tai nhau đến rơi nước mắt: Thường thì người ta viếng mộ sẽ dâng cả bó hoa, nhưng người đàn ông ấy lại ra chợ, mua sạch hoa của những gánh hàng ven đường, ôm ra bờ sông Thạch Hãn, rồi ngồi mẩn mê ngắt từng cánh hoa, xé nhỏ ra rắc xuống dòng nước cuộn chảy.

Có người thấy lạ bèn hỏi vì sao không thả nguyên bông cho đẹp. Ông khóc nghẹn trả lời: "Bạn tôi nằm dưới này đông lắm. Thả cả bông sợ đứa có, đứa không. Xé nhỏ ra thế này, mong đứa nào dưới đó cũng nhận được chút hơi ấm...".

Trái tim của người lính già ấy luôn mang một vết thương không bao giờ liền sẹo. Và cũng chính trong một buổi chiều tháng 7 năm 1987, khi đứng lặng trước dòng nước lững lờ, mang trong lòng nỗi xót xa của kẻ ở người đi, ông đã bật lên bốn câu thơ như một tiếng khóc nấc tự đáy lòng: "Đò lên Thạch Hãn xin chèo nhẹ / Đáy sông còn đó bạn tôi nằm / Có tuổi hai mươi thành sóng nước / Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm".

Bốn câu thơ ấy không sinh ra từ một phút giây ngẫu hứng nghệ thuật, mà nó được chắt ra từ máu, từ nước mắt và từ nỗi ám ảnh cả một đời của người lính không thể quên đồng đội. Sau này, hành động thả hoa của ông đã trở thành một phong trào tri ân lớn, một tập quán thiêng liêng của cả nước mỗi dịp tháng 7 về.

Nếu năm xưa, cậu thanh niên Lê Bá Dương mang súng vượt sông để giữ từng tấc đất Thành cổ, thì hàng chục năm sau, ông mang theo những cánh hoa xé lẻ để giữ lại chút ấm áp cho những người đã nằm lại. Hành trình của ông, giống như bao cựu chiến binh khác, là một lời nhắc nhở lặng thầm: Chiến tranh có thể đã kết thúc trên các văn kiện lịch sử, nhưng nghĩa tình với những người đã ngã xuống thì không bao giờ có điểm dừng.