Những câu chuyện chân thực, bình dị về người lính

Tập sách "Chuyện ba người lính". Ảnh: NXB TrẻTừ “Hồi ức lính” đến “Chuyện ba người lính”Sinh năm 1953 tại Hưng Yên, nhà văn Vũ Công Chiến từng là kỹ sư điện tử, công tác tại Viện Khoa học Việt Nam và Bộ Công Thương. Nhưng điều đặc biệt trong cuộc đời ông là quãng thời gian nhập ngũ, trực tiếp tham gia chiến đấu ở Trường Sơn, Nam Lào và Tây Nguyên. Trải nghiệm ấy trở thành chất liệu quý giá cho sáng tác văn chương sau này.Năm 2016, ông ra mắt "Hồi ức lính" - tiểu thuyết - tự truyện nhận Giải thưởng Tác phẩm đầu tay, xuất sắc của Hội Nhà văn Hà Nội. Đến năm 2019, cuốn "Kim Liên một thuở" được đề cử Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội. Với hơn 5 tác phẩm xuất bản trong vòng chưa đầy 10 năm, nhà văn Vũ Công Chiến chứng minh sự bền bỉ của một người viết ngoài cuộc văn chương chính thống nhưng kiên trì và giàu trách nhiệm với quá khứ.Nếu "Hồi ức lính" tập trung vào trải nghiệm cá nhân, thì "Chuyện ba người lính" đưa tác giả trở về với vai trò nhân chứng, kể lại số phận đồng đội - những người lính bình thường đi qua chiến tranh.Câu chuyện đời thường trong chiến tranhTiểu thuyết theo chân Tháo - một tân binh ngoại thành Hà Nội - từ ngày nhập ngũ cho đến ngày giải phóng Sài Gòn trong chiến dịch Hồ Chí Minh. Cùng đơn vị, anh trải qua những trận đánh ở Lào, Tây Nguyên, chứng kiến đồng đội hy sinh, nếm trải đói khát và bệnh tật.Điểm đặc biệt của tác phẩm nằm ở cách tái hiện đời sống thường nhật của người lính. Trong thế giới ấy, cái chết có thể đến từ viên đạn kẻ thù, nhưng cũng có thể đến từ nồi nấm rừng ngộ độc. Niềm hạnh phúc giản đơn chỉ là được ăn thêm vài lạng gạo, được nấu nồi canh rau dại trong mùa mưa. Những chi tiết tưởng chừng nhỏ nhặt lại khắc họa sự khốc liệt của chiến trường và tình đồng đội bền chặt.Không chỉ dừng ở mặt trận, tác phẩm còn phản ánh những chấn động từ hậu phương: Phong trào hợp tác hóa, cơ chế bao cấp, chủ nghĩa lý lịch... qua những lá thư gửi ra tiền tuyến.Nhịp kể giản dị, chân thựcTheo PGS.TS Phạm Xuân Thạch, "Chuyện ba người lính" giữ lối viết giản dị, tuyến tính của Vũ Công Chiến, giống như “một bức tranh ký họa trực tiếp đời sống”. Không cầu kỳ trong kỹ thuật, tác phẩm tạo khoảng lùi để độc giả quan sát nhiều chi tiết nhỏ, thay vì chỉ bị cuốn theo cao trào bi tráng.Ông nhận định: “Vũ Công Chiến viết với tư thế của một người kể chuyện quá khứ bằng văn chương của quá khứ, nhưng không giáo điều, không công thức. Đó là những câu chuyện đáng nghe nếu muốn biết về một thời”.So với nhiều tiểu thuyết hiện thực xã hội chủ nghĩa trước Đổi mới, tác phẩm này vừa mang tính kế thừa, vừa có sự giải phóng trong cách tiếp cận: Không chỉ minh họa cho khẩu hiệu chính trị, mà còn đi sâu vào số phận con người, sự đa chiều của hiện thực.Tác phẩm về những con người bình thườngNhân vật trong "Chuyện ba người lính" có xuất thân đa dạng: Người từng dong lợn đi phối giống, người học hết lớp 10 rồi đi làm nhiều nghề, người đã có gia đình, kẻ chưa từng biết yêu... Khi chiến tranh qua đi, họ lại trở về với cuộc sống đời thường - lao động, lập gia đình, nuôi con.Qua đoạn kết, tác giả nhấn mạnh rằng, chiến tranh chỉ là một chương đặc biệt trong cuộc đời những con người bình dị. Sau sinh tử, họ nhẹ nhõm hơn với cuộc sống, biết trân trọng những điều nhỏ bé."Chuyện ba người lính" không chỉ là tác phẩm văn chương, mà còn là một tài liệu ký ức, giúp độc giả hôm nay hiểu thêm về một giai đoạn lịch sử. Nó nhắc nhớ rằng đằng sau những trang sử oanh liệt là số phận, là cuộc đời của những người lính bình thường.Với giọng văn dung dị, bền bỉ, nhà văn Vũ Công Chiến tiếp tục khẳng định vị thế riêng: Không chạy theo trào lưu, mà kể những câu chuyện cần kể, như một món nợ với đồng đội và với quá khứ.