Những câu chuyện còn lại về anh hùng, liệt sĩ Trần Can (4)

Anh hùng, liệt sĩ Trần Can là 1 trong 4 anh hùng, liệt sĩ tiêu biểu trong Chiến dịch Điện Biên Phủ (Tô Vĩnh Diện, Bế Văn Đàn, Phan Đình Giót, Trần Can).

Trong 4 anh hùng, liệt sĩ nói trên, mỗi người đóng góp công lao và tỏa sáng theo một cách khác nhau, trong những hoàn cảnh khác nhau. Nếu như Tô Vĩnh Diện đã không tiếc thân mình để cứu pháo khi chiến dịch còn chưa bắt đầu, Bế Văn Đàn lấy thân mình làm giá súng để chặn địch từ Lai Châu về tăng cường cho Điện Biên Phủ thì Phan Đình Giót và Trần Can là những chiến sĩ thuộc Trung đoàn 209, Đại đoàn 312, thể hiện khí chất anh hùng ngay trong những trận đánh ác liệt, tất cả vì mục tiêu đánh chiếm các cứ điểm của địch tại Điện Biên Phủ.

Phan Đình Giót ở Tiểu đoàn 428, người đã khiến hỏa điểm của địch trong lô cốt phải câm họng, tạo cơ hội cho đồng đội xung phong đánh chiếm Cứ điểm Him Lam và hy sinh đúng ngày mở màn chiến dịch 13-3-1954 thì Trần Can ở Tiểu đoàn 130 chính là người cắm lá cờ Quyết chiến - Quyết thắng mà Bác Hồ trao cho các chiến sĩ Điện Biên Phủ khi ra trận lên nóc lô cốt chỉ huy cứ điểm Him Lam, đánh dấu chiến thắng đầu tiên của quân ta; anh cũng là người hy sinh trong ngày cuối cùng của chiến dịch (ngày 7-5-1954), ngay trước giây phút khải hoàn.

Vị trí Trần Can hy sinh ở đâu?

Trước dịp kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, tôi có mặt tại Điện Biên. Đại tá Lê Tiến Lâm, Phó chủ tịch thường trực Hội Cựu chiến binh tỉnh nói rằng, hiện vẫn chưa xác định được chính xác nơi hy sinh của Anh hùng liệt sĩ Trần Can, bởi theo như các tài liệu thì ông hy sinh ở điểm cao 507, có ý kiến cho rằng bình độ của thung lũng Mường Thanh vào tầm 400m, rất khó để có điểm cao 507, bởi Đồi A1 cũng chỉ cao hơn mặt đường 41 khoảng 32m mà thôi, các quả đồi khác cũng tương tự, dao động trên dưới 50m.

Tuy nhiên, có thể đó là một sự hiểu lầm, bởi 507 ở đây, cùng với 505, 506 là tên các cứ điểm bên sông Nậm Rốm bảo vệ Sở chỉ huy của địch ở phía Tây chứ không phải để chỉ độ cao, dù khi đánh chiếm các vị trí này ta vẫn dùng từ “điểm cao”. Như ta đã biết, Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ của Pháp gồm 49 cứ điểm, chủ yếu từ trước đến nay ta chỉ đề cập đến một số cứ điểm chính có vai trò chủ chốt, còn các cứ điểm nhỏ ít được đề cập đến, cũng chưa ai liệt kê chi tiết gồm những cứ điểm nào.

Theo thông tin từ trang giới thiệu về các Anh hùng trong Chiến dịch Điện Biên Phủ của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Điện Biên, trận đánh điểm cao 507, Trần Can dẫn đầu tiểu đội xông lên áp đảo địch chiếm nửa cột cờ, địch bắn đại bác dữ dội và cho quân đánh chiếm lại, ta với địch giành giật với nhau quyết liệt, Trần Can cùng tiểu đội kiên quyết giữ và đã đánh lui 4 đợt phản kích của địch. Địch phản công lần thứ 5, chúng ném lựu đạn tới tấp, đồng chí nhặt lựu đạn ném lại và chỉ huy đơn vị đánh giáp lá cà với địch.

Cán bộ chỉ huy của đại đội bị thương vong hết, bản thân Trần Can cũng bị thương nặng nhưng vẫn thay cán bộ đại đội chỉ huy chiến đấu một đêm và tổ chức củng cố lại đơn vị. Sáng hôm sau, địch lại phản kích quyết liệt, anh tiếp tục chỉ huy đơn vị dùng lựu đạn đánh tan đợt phản kích của địch, giữ vững vị trí bàn đạp để toàn bộ đơn vị tràn vào trung tâm Mường Thanh. Trang này thông tin về trận chiến cuối cùng Trần Can tham gia cũng chỉ dừng lại ở việc sau khi đánh căn cứ 507, căn cứ 508, 509 đầu hàng và ta tiến qua cầu Mường Thanh vào trung tâm chứ không nói rõ Trần Can hy sinh tại đâu.

Để tìm hiểu rõ hơn về hoàn cảnh hy sinh của Anh hùng liệt sĩ Trần Can, tôi đã được một cán bộ thuộc Sư đoàn 312 hiện nay cung cấp tài liệu từ cuốn “Lịch sử Trung đoàn Bộ binh 209, Sư đoàn 312” do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân ấn hành.

Theo đó, đêm 6-5-1954, Tiểu đoàn 130 nổ súng tấn công cứ điểm 507 cùng lúc với tiếng nổ của khối bộc phá 960kg trên Đồi A1. Cuốn sử này đã tường thuật khá rõ cuộc chiến đấu tại cứ điểm 507: “Cuộc chiến đấu ở điểm cao 507 diễn ra rất ác liệt, bộc phá đánh hàng rào bùng nhùng không có hiệu quả. Khi bộc phá nổ, hàng rào tung lên rồi lại dập xuống như cũ. Trời sáng hẳn mà chưa mở xong cửa mở. Cả Đại đội 363 ùn lại, thương vong nhiều, Đại đội 366 lên thay. Trung đội trưởng Trần Can vắt người qua hàng rào để xung kích tràn qua, nhưng hỏa lực địch bắn dữ dội không ai vượt qua được. Trung đoàn ra lệnh mở cửa hướng khác, nhưng cũng chỉ chiếm được nửa đồn. Địch phản kích quyết liệt. Trung đội trưởng Trần Can bị thương nhiều lần nhưng vẫn dẫn đầu đơn vị xông lên. Cán bộ đại đội bị thương vong, đồng chí Trần Can lên thay, tiếp tục chỉ huy đại đội đột phá dũng mãnh. Đồng chí hy sinh anh dũng khi quân ta chiếm được một phần điểm cao 507”.

Như vậy là, trường hợp hy sinh của Anh hùng liệt sĩ Trần Can đã rõ, có lẽ việc cần làm bây giờ là xác định xem Cứ điểm 507 trong Chiến dịch Điện Biên Phủ nằm ở đâu, từ đó sẽ có câu trả lời về vị trí hy sinh của Trần Can một cách xác thực nhất.

Hiện nay, nơi hy sinh của 3 Anh hùng liệt sĩ Tô Vĩnh Diện, Bế Văn Đàn, Phan Đình Giót đã được xác định và dựng bia ghi nhớ, riêng Trần Can chưa làm được với nguyên nhân như vừa nói. Thiết nghĩ, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên cần phối hợp với Hội Cựu chiến binh tỉnh tìm thêm nhân chứng, tra cứu tài liệu để xác định vị trí Cứ điểm 507 xưa, để từ đó có thể xác định tiếp nơi hy sinh của Anh hùng liệt sĩ Trần Can, bởi nếu không làm ngay thì sẽ không còn cơ hội khi thời gian ngày một lùi xa.