Những câu chuyện thời hoa lửa (69)

Giữa những năm tháng kháng chiến gian khổ của dân tộc, Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu

tướng Trần Đại Nghĩa hiện lên như hình ảnh tiêu biểu của trí tuệ Việt Nam kết hợp

với lòng yêu nước nồng nàn. Ông tên thật là Phạm Quang Lễ, sinh năm 1913 tại Vĩnh

Long. Từ một chàng thanh niên ham học, ông sang Pháp du học, tốt nghiệp kỹ sư và

làm việc trong ngành chế tạo vũ khí. Khi gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1946, ông

quyết định từ bỏ cuộc sống tiện nghi ở châu Âu để trở về Tổ quốc, mang theo tri thức

khoa học phụng sự cách mạng.

Trở về nước giữa lúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, Trần Đại

Nghĩa được giao nhiệm vụ xây dựng ngành quân giới non trẻ của Quân đội nhân dân

Việt Nam. Trong điều kiện thiếu thốn trăm bề, giữa núi rừng Việt Bắc, ông cùng đồng

đội nghiên cứu, chế tạo thành công nhiều loại vũ khí quan trọng như súng bazooka,

súng không giật,… góp phần làm thay đổi tương quan lực lượng trên chiến trường.

Những sản phẩm ấy không chỉ là kết tinh của khoa học mà còn là biểu tượng của ý chí

tự lực, tự cường. Không chỉ là một nhà khoa học lớn, ông còn là vị tướng gần gũi,

khiêm nhường và dí dỏm. Đồng đội kể rằng mỗi khi thử nghiệm vũ khí mới, ông

thường tự mình kiểm tra trước. Có lần, sau khi bắn thử thành công một loại súng

chống tăng, mọi người reo mừng, ông cười hiền và nói: “Thế là từ nay ta bớt phải lấy

thân mình chặn xe tăng địch rồi!” Câu nói giản dị mà ẩn chứa biết bao trăn trở, thương

yêu chiến sĩ. Lần khác, giữa những bữa cơm đạm bạc chỉ có rau rừng và muối, ông vui

vẻ đùa: “Ăn thế này đầu óc càng sáng, vì không phải lo tiêu hóa nhiều!” Chính sự lạc

quan ấy đã tiếp thêm tinh thần cho anh em trong hoàn cảnh gian khó.

Sau hòa bình, Trần Đại Nghĩa tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp khoa học và giáo dục

nước nhà. Ông giữ nhiều trọng trách quan trọng, góp phần xây dựng nền khoa học –

kỹ thuật non trẻ của Việt Nam. Dù ở cương vị nào, ông vẫn giữ phong thái giản dị, tận

tụy và hết lòng vì thế hệ trẻ. Ông thường nhắc nhở sinh viên rằng tri thức chỉ thực sự

có ý nghĩa khi gắn liền với vận mệnh dân tộc.

Cuộc đời Trần Đại Nghĩa là minh chứng sinh động cho sự hòa quyện giữa trí tuệ và

lòng yêu nước. Những đóng góp to lớn của ông trong kháng chiến cũng như trong xây

dựng đất nước đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử. Và bên cạnh hình ảnh một vị

tướng – nhà khoa học tài ba, người ta còn nhớ mãi nụ cười hiền hậu và những câu nói

dí dỏm của ông giữa núi rừng kháng chiến.