NHỮNG CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA Ngọn đèn không bao giờ tắt

Tôi gặp mẹ vào một buổi chiều tháng Bảy, khi những cơn mưa bất chợt vừa kịp hong khô khoảng sân nhỏ. Mẹ năm nay đã ngoài tám mươi. Người ta gọi mẹ là Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng – một danh hiệu trang trọng mà tôi từng đọc trong sách giáo khoa, nhưng chưa bao giờ cảm nhận rõ ràng cho đến khi ngồi trước mẹ.

Căn nhà nhỏ treo đầy di ảnh. Ba khung ảnh đặt cạnh nhau. Ba người con trai của mẹ đã ra đi trong hai cuộc kháng chiến, khi tuổi đời còn rất trẻ. Mẹ kể bằng giọng chậm rãi, như thể mỗi ký ức là một lớp tro bụi cần được nâng niu:
“Ngày tiễn các con đi, mẹ không khóc. Khóc thì chúng nó không yên lòng đánh giặc.”

Tôi im lặng. Trong đầu tôi, chiến tranh từng là những mốc thời gian: Cách mạng Tháng Tám 1945, chiến thắng Điện Biên, ngày 30 tháng 4… Nhưng với mẹ, chiến tranh là những bữa cơm thiếu người, là chiếc áo lính chưa kịp vá, là tiếng gõ cửa giữa đêm mang theo giấy báo tử.

Tôi hỏi mẹ: “Mẹ có bao giờ trách số phận không?”

Mẹ nhìn ra vườn, nơi cây khế già vẫn ra quả mỗi mùa: “Đất nước còn thì con mình còn. Mẹ đau chứ. Nhưng nếu quay lại, mẹ vẫn để chúng nó đi.”

Câu nói ấy khiến tôi nghẹn lời. Thế hệ của tôi lớn lên trong hòa bình. Chúng tôi nói về ước mơ, về du lịch, về công nghệ, về những buổi biểu diễn âm nhạc. Chúng tôi quen với ánh đèn sân khấu, nhưng quên mất rằng có những ngọn đèn khác – những ngọn đèn được thắp lên từ sự hy sinh thầm lặng. Tôi chợt hiểu, “thời hoa lửa” không chỉ là thời chiến tranh. Đó là thời tuổi trẻ nở rực giữa khói bom. Là khi con người ta chấp nhận cháy lên để đất nước được hồi sinh.

Trước khi ra về, mẹ nắm tay tôi: “Các con bây giờ phải sống cho xứng đáng. Đừng để máu xương uổng phí.”

Tôi bước ra khỏi căn nhà nhỏ. Trời đã tối. Nhưng trong tôi, có một ngọn đèn vừa được thắp sáng.

Ngọn đèn ấy mang tên: TRÁCH NHIỆM.