CẢNG NỔI LƯU XÁ KHÚC TRÁNG CA BẤT TỬ CỦA ĐẠI ĐỘI 915 BẮC THÁI
Tác giả: Nguyễn Phương Duy
Đơn vị: ĐTVT - K23A, Khoa kỹ thuật và công nghệ, Trường Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông Thái Nguyên
LỜI NÓI ĐẦU
Trong lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam, có những địa danh đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, của tinh thần quả cảm và sự hy sinh cao cả. Ga Lưu Xá - “cảng nổi” của Thái Nguyên trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước chính là một trong những nơi như vậy. Mảnh đất ấy đã chứng kiến một câu chuyện bi tráng của tuổi trẻ Việt Nam - câu chuyện về 60 cán bộ, đội viên thanh niên xung phong Đại đội 915, Đội 91 Bắc Thái anh dũng hy sinh trong đêm Noel năm 1972. Đó không chỉ là nỗi đau của lịch sử mà còn là khúc tráng ca bất tử của thời hoa lửa, nhắc nhở các thế hệ hôm nay về tinh thần “tất cả vì miền Nam ruột thịt”, vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Thái Nguyên là nơi ra đời đầu tiên của lực lượng TNXP Việt Nam. Ảnh chụp tại 1 gian trưng bày trong di tích lịch sử Quốc gia 60 liệt sỹ thanh niên xung phong Đại đội 915, Đội 91 Bắc Thái
1. Bắc Thái - hậu phương vững chắc của tiền tuyến miền Nam
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954), vùng Thái Nguyên - Bắc Kạn từng là căn cứ địa cách mạng của cả nước, nơi đặt trụ sở của nhiều cơ quan Trung ương Đảng, Chính phủ và các tổ chức quan trọng. Truyền thống ấy tiếp tục được phát huy trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954 -1975).
Ngày 21/4/1965, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định hợp nhất hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn thành tỉnh Bắc Thái. Đây là vùng đất có vị trí chiến lược quan trọng về chính trị, kinh tế và quân sự của khu tự trị Việt Bắc. Bắc Thái khi đó không chỉ có Khu công nghiệp Gang Thép - biểu tượng của ngành luyện kim miền Bắc, mà còn tập trung nhiều nhà máy sửa chữa vũ khí, cơ sở công nghiệp quốc phòng, kho tàng, trường học và bệnh viện.
Đặc biệt, trên địa bàn tỉnh có hai tuyến giao thông huyết mạch là Quốc lộ 3 và Quốc lộ 1B, nối liền vùng biên giới phía Bắc với Hà Nội và các địa phương khác. Chính vì vậy, Bắc Thái trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ thống giao thông vận tải chi viện cho chiến trường miền Nam.
Tuy nhiên, cũng vì vị trí chiến lược đó mà Bắc Thái trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của không quân Mỹ. Ngày 17/10/1965, những quả bom đầu tiên của máy bay phản lực Mỹ đã trút xuống khu vực cầu Gia Bẩy, mở đầu cho cuộc chiến tranh phá hoại trên địa bàn tỉnh. Từ năm 1965 đến năm 1968, hàng nghìn lượt máy bay Mỹ đã ném bom xuống khắp các huyện, thành phố của Bắc Thái, gây thiệt hại nặng nề về người và của.
Dẫu vậy, quân và dân Bắc Thái vẫn kiên cường bám trụ. Với tinh thần “nhằm thẳng quân thù mà bắn”, họ vừa chiến đấu bảo vệ quê hương, vừa đảm bảo cho các tuyến giao thông luôn thông suốt. Trong bối cảnh đó, ga Lưu Xá đã trở thành một điểm trung chuyển đặc biệt quan trọng - được ví như “cảng nổi” của miền Bắc trong thời chiến.
2. “Cảng nổi” Lưu Xá - huyết mạch của hậu phương
Trong những năm chiến tranh, hàng hóa, lương thực và vũ khí từ các nước xã hội chủ nghĩa viện trợ cho Việt Nam được vận chuyển từ biên giới phía Bắc xuống các tỉnh trung du và đồng bằng. Từ Lạng Sơn, hàng hóa được chuyển qua Hà Bắc, rồi về Trại Cau - chùa Hang - Thái Nguyên, sau đó tiếp tục vận chuyển về Hà Nội và các chiến trường phía Nam.
Trong hệ thống vận chuyển đó, ga Lưu Xá đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Tại đây, hàng hóa được bốc dỡ từ tàu hỏa, sau đó chuyển lên xe ô tô để tiếp tục đưa đến các địa điểm khác. Vì vậy, ga Lưu Xá được coi như một “cảng nổi” - nơi tập kết và trung chuyển khối lượng lớn vật tư phục vụ chiến trường.
Chính vì vai trò chiến lược này, khu vực Lưu Xá thường xuyên trở thành mục tiêu đánh phá của máy bay Mỹ. Bom đạn liên tục trút xuống nhằm phá hủy kho tàng, bến bãi và cắt đứt tuyến vận tải chi viện cho miền Nam. Trong hoàn cảnh đó, nhiệm vụ đảm bảo giao thông và giải tỏa hàng hóa trở nên vô cùng cấp bách.
Để đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ thời chiến, tỉnh Bắc Thái đã thành lập Đội 91 Thanh niên xung phong với hơn 600 cán bộ, đội viên, phần lớn là nữ và đa số là người dân tộc thiểu số. Họ đến từ nhiều huyện khác nhau của tỉnh, mang trong mình tinh thần xung phong và lòng yêu nước mãnh liệt.
3. Đại đội 915 - tuổi trẻ của núi rừng Việt Bắc
Trong đội hình của Đội 91, Đại đội 915 được thành lập vào tháng 6 năm 1972. Đây là đơn vị trẻ nhất, cả về thời gian thành lập lẫn độ tuổi của các đội viên. Phần lớn họ mới chỉ 16 -18 tuổi, vừa rời ghế nhà trường hoặc nương rẫy của gia đình.
Các đội viên của Đại đội 915 đến từ nhiều huyện của Bắc Thái như Chợ Rã, Chợ Đồn, Bạch Thông, Na Rì, Đồng Hỷ, Phổ Yên, Đại Từ và Phú Bình. Nhiều người là con em các dân tộc Tày, Nùng, Dao…, nói tiếng phổ thông còn chưa thật thành thạo. Nhưng họ đều chung một lý tưởng: cống hiến sức trẻ cho Tổ quốc.
Ban Chỉ huy Đại đội 915 gồm Đại đội trưởng Triệu Văn Việt và hai Đại đội phó là Trần Thị Chu và Vũ Trung Tấn. Dưới sự chỉ huy của họ, những đội viên trẻ nhanh chóng làm quen với công việc duy tu, sửa chữa đường sá và đảm bảo giao thông trên các tuyến đường chiến lược.
Dù cuộc sống gian khổ nhưng tinh thần lạc quan luôn hiện hữu trong đơn vị. Trong những giờ nghỉ ngơi, tiếng hát then, hát lượn, tiếng kèn lá, đàn môi của các dân tộc lại vang lên. Những cô gái, chàng trai trẻ còn khéo léo đan những chiếc hộp tre, nhuộm lạt thành nhiều màu sắc và viết lên đó những dòng chữ giản dị như “Kỷ niệm”, “Tình yêu”, “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”.
Đó là những khoảnh khắc bình dị nhưng đầy ý nghĩa của tuổi trẻ trong thời chiến.
4. Nhiệm vụ lịch sử tại ga Lưu Xá
Tháng 12 năm 1972, chiến tranh bước vào giai đoạn vô cùng ác liệt. Máy bay B52 của Mỹ liên tục ném bom xuống miền Bắc, đặc biệt là khu vực Thái Nguyên - nơi tập trung nhiều cơ sở công nghiệp và tuyến giao thông quan trọng.
Trước tình hình đó, Trung ương và tỉnh Bắc Thái quyết định khẩn trương giải tỏa hàng hóa tại các kho tàng trong khu vực trọng điểm. Ngày 23/12/1972, Đại đội 915 nhận lệnh cử 60 cán bộ, đội viên xuống ga Lưu Xá để bốc dỡ hàng hóa và vận chuyển đến nơi an toàn.
Khi nghe lệnh, toàn bộ đơn vị đều xung phong tham gia. Mặc dù biết rõ nhiệm vụ này vô cùng nguy hiểm, nhưng ai cũng muốn góp sức mình cho tiền tuyến.
Ảnh tư liệu: Đoàn đại biểu TNXP 91 Bắc Thái dự Đại hội Đoàn huyện Phổ Yên năm 1969. (Ảnh chụp lại tại Di tích lịch sử Quốc gia 60 liệt sỹ thanh niên xung phong Đại đội 915, Đội 91 Bắc Thái)
Sáng 24/12/1972, từ rất sớm, các đội viên TNXP đã chuẩn bị tư trang và lên đường. Từng đoàn xe vận tải nối dài từ cửa kho Lưu Xá ra tận ngã ba Cầu Loàng chờ bốc hàng. Những bao lương thực nặng 50-100 kg được các đội viên nhanh chóng khiêng lên xe.
Dù công việc nặng nhọc, nhưng không khí lao động vẫn rất sôi nổi. Tiếng nói cười, tiếng động viên nhau vang lên khắp ga Lưu Xá. Tất cả đều làm việc với tinh thần “tất cả cho tiền tuyến, tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”.
5. Đêm Noel “màu lửa”
Buổi tối ngày 24/12/1972, sau một ngày lao động vất vả, các đội viên chuẩn bị ăn cơm tối thì còi báo động vang lên.
Đúng 19 giờ 55 phút, 34 máy bay B52 cùng 40 máy bay chiến thuật của Mỹ ồ ạt ném bom xuống khu vực phía Nam thành phố Thái Nguyên. Những loạt bom rải thảm khiến mặt đất rung chuyển dữ dội.
Theo hiệu lệnh của chỉ huy, các đội viên nhanh chóng chạy vào hầm trú ẩn. Nhưng chỉ trong vài phút ngắn ngủi, bom đã đánh trúng vị trí hầm của đơn vị. Khói lửa, đất đá và sức ép khủng khiếp đã làm sập hoàn toàn hầm trú ẩn.
Khi tiếng bom ngừng rơi, lực lượng cứu hộ chạy đến thì trước mắt họ là một cảnh tượng đau thương: 60 đội viên thanh niên xung phong và cán bộ thủ kho lương thực đã anh dũng hy sinh.
Những con người chỉ vài giờ trước còn cười nói, còn hăng say lao động vì Tổ quốc, giờ đây đã nằm lại mãi mãi dưới mảnh đất Lưu Xá.
6. Khúc tráng ca bất tử
Sự hy sinh của 60 cán bộ, đội viên TNXP Đại đội 915 là mất mát to lớn đối với tỉnh Bắc Thái và cả đất nước. Nhưng chính sự hy sinh ấy đã góp phần bảo vệ tuyến vận tải chiến lược, bảo vệ nguồn chi viện cho chiến trường miền Nam.
Nhiều năm sau chiến tranh, để tưởng nhớ những người đã ngã xuống, Khu tưởng niệm Thanh niên xung phong Đại đội 915 được xây dựng ngay trên mảnh đất nơi họ hy sinh, tại phường Gia Sàng, thành phố Thái Nguyên.
Di tích lịch sử Quốc gia 60 liệt sỹ thanh niên xung phong Đại đội 915, Đội 91 Bắc Thái
Ngày nay, khu tưởng niệm đã trở thành địa chỉ đỏ để các thế hệ trẻ đến tìm hiểu lịch sử, tri ân những người đã ngã xuống và hun đúc lòng yêu nước.
Câu chuyện về “cảng nổi” Lưu Xá và Đại đội 915 không chỉ là một ký ức đau thương của chiến tranh, mà còn là biểu tượng sáng ngời của tuổi trẻ Việt Nam trong thời hoa lửa. Những cô gái, chàng trai năm ấy đã dâng hiến trọn tuổi xuân cho Tổ quốc.
60 cuộc đời thanh xuân đã dâng hiến cho Tổ Quốc, có nhiều người không một tấm di ảnh để lại.
Và vì thế, mỗi khi nhắc đến Lưu Xá, người ta không chỉ nhớ đến một ga hàng hóa của thời chiến, mà còn nhớ đến một khúc tráng ca bất tử của lòng yêu nước, của tinh thần hy sinh vì độc lập và thống nhất của dân tộc Việt Nam.
7. Thông điệp gửi thế hệ trẻ
Câu chuyện về “cảng nổi” Lưu Xá và sự hy sinh anh dũng của 60 cán bộ, đội viên Thanh niên xung phong Đại đội 915, Đội 91 Bắc Thái không chỉ là một trang sử bi tráng của dân tộc, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc đối với thế hệ hôm nay và mai sau. Những cô gái, chàng trai năm ấy mới chỉ ở độ tuổi mười bảy, mười tám - cái tuổi đẹp nhất của đời người, cái tuổi đáng lẽ được sống trong ước mơ và những hoài bão riêng. Thế nhưng, khi Tổ quốc cần, họ đã sẵn sàng gác lại tất cả, dấn thân vào nơi gian khổ, đối mặt với bom đạn và hy sinh cả tuổi xuân của mình vì độc lập, tự do của dân tộc.
Sự hy sinh ấy nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay rằng hòa bình, độc lập và cuộc sống bình yên mà chúng ta đang có không phải tự nhiên mà có, mà được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt và máu xương của các thế hệ đi trước. Vì vậy, mỗi người trẻ cần biết trân trọng lịch sử, biết ơn những người đã ngã xuống và không ngừng nỗ lực để xứng đáng với sự hy sinh cao cả đó.
Trong thời đại mới, đất nước không còn tiếng bom rơi, đạn nổ, nhưng vẫn cần đến tinh thần xung phong, trách nhiệm và cống hiến như những đội viên Đại đội 915 năm xưa. Thế hệ trẻ hôm nay có thể thể hiện lòng yêu nước bằng cách học tập tốt, rèn luyện bản thân, sống có lý tưởng, có trách nhiệm với cộng đồng và đóng góp trí tuệ, sức trẻ cho sự phát triển của đất nước.
Mỗi người trẻ cần nuôi dưỡng trong mình khát vọng xây dựng một Việt Nam ngày càng giàu mạnh, văn minh, sánh vai với các cường quốc năm châu như mong ước của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đồng thời, cần gìn giữ và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của lịch sử, để những câu chuyện như khúc tráng ca của Đại đội 915 tại “cảng nổi” Lưu Xá mãi mãi được khắc ghi trong tâm trí các thế hệ.
Bởi lẽ, khi thế hệ trẻ hiểu và trân trọng lịch sử, họ sẽ biết mình phải sống như thế nào cho xứng đáng. Sống có trách nhiệm với bản thân, với gia đình và với Tổ quốc - đó chính là cách thiết thực nhất để tiếp nối ngọn lửa yêu nước mà những người đi trước đã thắp lên trong những năm tháng “thời hoa lửa”.
NGUỒN TÀI LIỆU
1. Các hình ảnh tư liệu được lấy trong nguồn: https://vov.vn/quan-su-quoc-phong/tron-nua-the-ky-60-thanh-nien-xung-phong-thai-nguyen-nga-xuong-trong-dem-noel-post990564.vov
