Những câu thơ về xã hội

Trần Tế Xương sống trong một thời kỳ xã hội có nhiều thay đổi. Thành Nam, nơi ông gắn bó, là một môi trường đô thị có hoạt động buôn bán, sinh hoạt và giao tiếp khá sôi động.

Những thay đổi đó trở thành nguồn chất liệu phong phú cho thơ ông.

Tú Xương không chỉ viết về những vấn đề lớn của đất nước. Ông thường quan sát những điều rất gần gũi: cảnh thi cử, con người trong đời sống, chuyện gia đình, chuyện công danh và những biểu hiện của xã hội đương thời.

Chính khả năng quan sát ấy tạo nên nét riêng của ông.

Ông nhìn thấy những điều người khác có thể bỏ qua.

Một cảnh tượng bình thường qua mắt ông có thể trở thành một bức tranh châm biếm. Một chuyện gia đình có thể trở thành bài thơ trữ tình. Một thất bại cá nhân có thể trở thành tiếng cười tự trào.

Đặc biệt, ông sử dụng tiếng Việt rất linh hoạt.

Tác phẩm của ông có thơ, phú, câu đối, hát nói và nhiều hình thức sáng tác khác, chủ yếu bằng chữ Nôm.

Nhờ vậy, thơ ông gần với lời ăn tiếng nói của đời sống.

Đây là một đóng góp đáng chú ý của Tú Xương đối với văn học Việt Nam.

Ông không tách thơ khỏi cuộc sống.

Ngược lại, cuộc sống chính là nguồn cảm hứng lớn nhất của ông.

Khi xã hội thay đổi, thơ ông cũng ghi lại những thay đổi ấy.

Đọc những sáng tác của Tú Xương ngày nay, người đọc có thể bắt gặp những cảnh tượng, tâm trạng và vấn đề của một xã hội cách chúng ta hơn một thế kỷ.

Tất nhiên, thơ không phải là sách sử.

Nhưng thơ Tú Xương giúp chúng ta hiểu cảm xúc và cách nhìn của một trí thức sống trong thời đại đó.

Đó chính là giá trị lịch sử đặc biệt của tác phẩm.

Ông không ghi chép lịch sử theo cách của một sử gia.

Ông ghi lại thời đại bằng tiếng cười, nỗi buồn và cái nhìn sắc bén của một nhà thơ.