Những chuyến xe chở lịch sử

Có một thời, giữa Sài Gòn hoa lệ, người ta biết đến Mai Hồng Quế như một nhà thầu khoán giàu có, thường xuyên ra vào những công trình quan trọng. Không nhiều người biết rằng phía sau vẻ ngoài của một doanh nhân thành đạt là một chiến sĩ biệt động đang ngày đêm thực hiện nhiệm vụ giữa lòng địch. Tên thật của ông là Trần Văn Lai, người con quê Thái Bình đã có những đóng góp đặc biệt cho lực lượng biệt động Sài Gòn.

Trần Văn Lai sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, thành phố Thái Bình. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, ông hoạt động với các bí danh Mai Hồng Quế, Năm Lai, Năm U.Som và thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định. Nhiệm vụ của ông là xây dựng cơ sở, trinh sát, thu thập thông tin và chuẩn bị điều kiện để lực lượng cách mạng có thể hoạt động ngay trong nội thành.

Để tồn tại lâu dài trong vùng địch kiểm soát, ông được tổ chức xây dựng một thân phận hợp pháp. Dưới tên Mai Hồng Quế, ông trở thành nhà thầu khoán chuyên trang trí, sửa chữa nội thất và có điều kiện ra vào Dinh Độc Lập. Công việc ấy giúp ông tiếp cận nhiều khu vực quan trọng, đồng thời tạo dựng quan hệ với những người thuộc chính quyền Sài Gòn.

Vỏ bọc càng thành công, nhiệm vụ của ông càng được triển khai thuận lợi. Từ những công việc tưởng như rất đời thường, Trần Văn Lai có thể quan sát, trinh sát và thu thập những tài liệu có giá trị. Ông từng lấy được nhiều bản đồ, tài liệu liên quan đến các công trình quan trọng, trong đó đáng chú ý là bản đồ hệ thống cống ngầm của Sài Gòn.

Để đưa những tài liệu ấy ra ngoài, ông phải tìm cách ngụy trang hết sức kín đáo. Bản đồ được chia thành nhiều phần, đánh dấu rồi giấu trong xe. Chiếc Volkswagen mang biển số EL-6899 trở thành phương tiện gắn bó với những năm tháng hoạt động bí mật của ông. Gia đình sau này đã trao tặng chiếc xe cho Bảo tàng tỉnh Thái Bình, để hiện vật trở thành một phần của câu chuyện về người chiến sĩ biệt động.

Nhưng những đóng góp của Trần Văn Lai không chỉ nằm ở việc thu thập tin tức. Khi lực lượng cách mạng cần những địa điểm để cất giấu vũ khí và ém quân, ông đã sử dụng chính tài sản của mình để phục vụ nhiệm vụ. Từ năm 1962, ông bán hai biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà trên đường Nguyễn Đình Chiểu.

Bên dưới những căn nhà tưởng như bình thường ấy là những căn hầm bí mật. Trần Văn Lai trực tiếp đào hầm, vận chuyển hàng chục tấn đất đá ra ngoài và tổ chức đưa vũ khí vào cất giấu. Có thời điểm, số vũ khí được chuẩn bị lên tới hơn 2,5 tấn, phục vụ cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Những công việc này đòi hỏi ông phải sống trong trạng thái cảnh giác thường xuyên. Chỉ cần một sơ suất nhỏ, thân phận thật có thể bị phát hiện, kéo theo nguy hiểm cho cả mạng lưới. Tuy vậy, ông vẫn kiên trì duy trì vỏ bọc và hoàn thành nhiệm vụ.

Sau Tết Mậu Thân, lực lượng biệt động bị đối phương truy lùng gắt gao. Trần Văn Lai cũng bị lộ và trở thành một trong những mục tiêu bị săn đuổi. Ông phải rời Sài Gòn, tiếp tục hoạt động ở địa bàn khác.

Năm 2015, Trần Văn Lai được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày nay, câu chuyện về Mai Hồng Quế vẫn gợi nhắc một giai đoạn đặc biệt của lịch sử. Ông không chiến đấu bằng một thân phận công khai mà bằng sự kiên nhẫn, trí tuệ và lòng quả cảm. Từ một người con quê Thái Bình, ông đã trở thành một chiến sĩ góp phần tạo nên những chiến công của biệt động Sài Gòn.