Những con đường quen mà không thể dừng lâu

Sài Gòn những năm kháng chiến vẫn có những con đường mà Nguyễn Thị Bình đã đi qua nhiều lần.

Đó là con đường đến trường, con đường ra chợ, con đường dẫn về căn nhà quen thuộc và những con hẻm nhỏ đã in dấu chân cô từ thuở còn là một cô giáo trẻ.

Nhưng trong những năm hoạt động bí mật, những con đường quen thuộc ấy không còn đơn giản như trước.

Có những nơi cô từng đứng lại trò chuyện với bạn bè, nay chỉ có thể đi ngang.

Có những căn nhà từng ghé thăm, nay không thể bước vào.

Có những quán nước quen thuộc, nay chỉ cần nhìn qua rồi đi tiếp.

Một buổi chiều, cô đi ngang con phố cũ.

Ánh nắng cuối ngày rơi xuống những mái nhà. Tiếng rao hàng vang lên từ phía chợ. Một người bán hoa đang thu dọn những bó hoa còn lại.

Mọi thứ thân thuộc đến mức cô muốn dừng chân.

Nhưng rồi cô nhớ lời đồng đội từng căn dặn:

“Ở nơi nào càng quen thuộc, càng không nên ở lại quá lâu.”

Cô tiếp tục bước.

Qua một góc phố, cô bắt gặp người bạn cũ.

Người bạn nhận ra cô, định gọi:

– Bình!

Cô khẽ đưa tay ra hiệu.

Hai người chỉ nhìn nhau.

Không bắt tay.

Không trò chuyện.

Không hỏi thăm như những người bạn lâu ngày gặp lại.

Chỉ một ánh mắt là đủ hiểu.

Người bạn mỉm cười rất nhẹ rồi quay đi.

Cô cũng tiếp tục bước.

Có những lúc, điều khó khăn nhất không phải đối mặt với nguy hiểm, mà là phải đi ngang qua những người mình yêu quý mà không thể dừng lại.

Một buổi tối khác, cô đi qua con đường dẫn đến ngôi trường cũ.

Cánh cổng vẫn ở đó.

Cây me trước sân vẫn xanh.

Tiếng học sinh vọng ra từ một lớp học gần cuối dãy nhà.

Cô đứng bên kia đường, nhìn vào trong.

Có một khoảnh khắc cô muốn bước qua cổng.

Muốn trở lại bục giảng.

Muốn nghe tiếng học trò gọi:

– Thưa cô!

Nhưng cô biết mình không thể.

Cô đứng đó chỉ vài giây rồi quay đi.

Con đường phía trước vẫn còn nhiệm vụ phải hoàn thành.

Đêm xuống, thành phố bắt đầu lên đèn.

Cô lại đi qua những con phố quen thuộc.

Mỗi góc đường đều gợi một kỷ niệm.

Nhưng mỗi kỷ niệm cũng nhắc cô rằng mình đang sống trong một thời kỳ mà sự cẩn trọng có thể bảo vệ cả một mạng lưới.

Người hoạt động bí mật phải học cách bước đi mà không để lại dấu vết.

Phải biết đi qua nơi quen thuộc mà không dừng lại quá lâu.

Phải biết giấu một cuộc gặp gỡ trong một ánh mắt.

Và đôi khi, phải chấp nhận đi ngang qua những điều thân thương nhất mà không thể quay đầu.

Có lần, một đồng đội hỏi:

– Chị có nhớ những con đường cũ không?

Nguyễn Thị Bình mỉm cười:

– Nhớ chứ. Chính vì nhớ nên càng mong có ngày được đi lại trên chúng mà không phải lo sợ.

Câu trả lời ấy khiến người đồng đội im lặng.

Bởi đó cũng là điều nhiều người cùng mong ước.

Một ngày đất nước hòa bình.

Một ngày người dân có thể đi trên những con đường quê hương mà không phải nhìn trước ngó sau.

Một ngày những người hoạt động bí mật không còn phải đổi tên, đổi chỗ ở hay tránh những cuộc gặp gỡ thân quen.

Nhưng ngày ấy chưa đến.

Vì vậy, Nguyễn Thị Bình lại bước tiếp.

Không dừng lâu.

Không ngoái lại.

Những con đường quen thuộc vẫn nằm đó, nhưng người phụ nữ trẻ đã bước vào một cuộc đời khác.

Cô mang theo ký ức của thành phố, tình yêu dành cho gia đình, học trò và bạn bè, cùng một niềm tin rằng những ngày gian khó rồi sẽ qua.

Sau này, khi đất nước hòa bình, những con đường ấy có thể đã thay đổi.

Nhưng ký ức về những bước chân năm xưa vẫn còn.

Đó là những bước chân của một người phụ nữ trẻ đã học cách hy sinh những phút bình yên riêng tư để làm điều mà cô tin là cần thiết cho đất nước.

Có những con đường ta thuộc từng viên gạch, từng hàng cây, nhưng trong những năm tháng đặc biệt, ta chỉ có thể đi qua thật nhanh.

Bởi phía trước không chỉ là một con đường.

Phía trước là trách nhiệm.

Và phía sau mỗi bước chân ấy là một ước vọng giản dị: một ngày được trở về với những con đường thân quen trong một đất nước hòa bình.