NHỮNG ĐỒNG ĐỘI KHÔNG TRỞ VỀ

Nếu có điều gì khiến ông Lê Văn Thấu trăn trở nhiều nhất mỗi khi nhắc lại chiến tranh, thì đó không phải là những trận bom dữ dội hay những vết thương trên thân thể mình, mà là hình ảnh những người đồng đội đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Với ông, ký ức về họ chưa bao giờ phai nhạt, dù chiến tranh đã lùi xa hàng chục năm.

Chiến trường Đường 9 – Khe Sanh – Quảng Trị không chỉ là nơi thử thách bản lĩnh người lính, mà còn là nơi chứng kiến quá nhiều mất mát. Mỗi ngày trôi qua, đội hình chiến đấu lại vắng đi một vài gương mặt quen thuộc. Có người ngã xuống trong lúc xung phong, có người hy sinh khi kéo pháo, có người ra đi lặng lẽ giữa những cơn sốt rét rừng dai dẳng.

Họ đều rất trẻ. Phần lớn mới mười tám, đôi mươi – cái tuổi lẽ ra đang ngồi trên ghế nhà trường, đang mơ về tương lai phía trước. Nhưng chiến tranh không cho phép lựa chọn. Họ rời quê hương, mang theo trong ba lô không chỉ là súng đạn mà còn là nỗi nhớ nhà, là lời dặn dò của mẹ, là ánh mắt tiễn đưa của người thân nơi đầu làng.

Ông Thấu còn nhớ rất rõ những buổi tối hiếm hoi yên tĩnh trong hầm hào. Khi ấy, anh em thường chuyền tay nhau bức thư nhà, kể cho nhau nghe về ruộng đồng, con sông, mái đình làng. Có đồng chí còn lôi ra tấm ảnh nhỏ đã nhàu nát vì mồ hôi và mưa rừng, cười hiền rồi nói: “Ráng sống mà về, tụi bây nghe.”

Nhưng không phải ai cũng giữ được lời hẹn ấy.

Có những trận đánh diễn ra quá nhanh, quá dữ dội. Chỉ trong khoảnh khắc, bom đạn đã cướp đi sinh mạng của đồng đội ngay bên cạnh. Không kịp gọi tên nhau, không kịp trăng trối. Khi khói bom tan đi, chỉ còn lại khoảng trống lạnh lẽo trong đội hình.

Là tiểu đội trưởng, ông Lê Văn Thấu nhiều lần phải nén đau để giữ vững tinh thần cho anh em. Trước mắt ông là những thi thể còn ấm, phía sau là nhiệm vụ không thể chậm trễ. Có đồng chí vừa ngã xuống, khẩu súng còn chưa kịp buông, thì người khác đã phải lao lên thay vị trí.

Có những lần, sau trận đánh, đơn vị chỉ kịp đào một nấm mộ tạm bên sườn đồi. Một cành cây làm dấu, một tấm tăng phủ vội, vài nắm đất lấp lên giữa mưa bom còn chưa dứt. Không bia mộ, không hương khói, chỉ có lời hứa thầm lặng trong lòng những người còn sống: “Chúng tôi sẽ tiếp tục chiến đấu thay phần các anh.”

Nỗi đau lớn nhất không chỉ là mất mát, mà là sự day dứt kéo dài theo năm tháng. Nhiều đêm sau chiến tranh, ông Thấu vẫn mơ thấy những gương mặt cũ. Có người gọi tên ông trong làn khói mờ, có người chỉ lặng lẽ nhìn, không nói một lời. Tỉnh giấc giữa đêm, ông mới nhận ra mình đã trở về đời thường, còn họ thì mãi mãi ở lại tuổi hai mươi.

Ngày đất nước hoàn toàn giải phóng, niềm vui vỡ òa khắp nơi. Nhưng trong niềm vui ấy, ông Thấu và nhiều đồng đội khác vẫn mang theo một khoảng lặng rất sâu. Chiến thắng là của cả dân tộc, nhưng cái giá phải trả là quá lớn. Quá nhiều người đã không kịp nhìn thấy ngày non sông liền một dải.

Trở về quê hương Kha Lý, mỗi khi nhìn thấy ruộng đồng yên bình, trẻ nhỏ cắp sách tới trường, ông lại nhớ đến những đồng đội đã hy sinh. Ông nghĩ: nếu họ còn sống, có lẽ giờ này cũng đang làm cha, làm ông, cũng được hưởng những ngày tháng thanh bình như bao người khác.

Vì thế, với ông Lê Văn Thấu, sống tiếp sau chiến tranh không chỉ là đặc ân, mà còn là trách nhiệm. Trách nhiệm sống sao cho xứng đáng với những người đã ngã xuống. Trách nhiệm kể lại câu chuyện của họ, để thế hệ sau hiểu rằng hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có.

Những đồng đội không trở về không chỉ nằm lại nơi chiến trường. Họ sống mãi trong ký ức của những người lính còn sống, trong từng câu chuyện được kể lại, trong từng bài học về lòng yêu nước và sự hy sinh. Và chừng nào những cái tên ấy còn được nhắc đến bằng sự trân trọng, chừng đó họ vẫn chưa thật sự rời xa.