NHỮNG ĐƯỜNG HÀO ĐƯỢC ĐÀO BẰNG SINH MẠNG
Bài viết khắc họa vai trò sống còn của hệ thống hầm hào tại chiến trường Quảng Trị và những hy sinh thầm lặng của người lính khi từng mét hào được đào nên bằng mồ hôi, máu và sinh mạng.
Nếu có điều gì gắn bó với người lính ở Quảng Trị hơn khẩu súng, thì đó chính là những đường hào. Với ông Vũ Trọng Rạng, mỗi mét chiến hào không chỉ là công sự phòng thủ, mà còn là ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết.
Đất Quảng Trị cứng, lẫn nhiều đá, đào hào vô cùng vất vả. Ban ngày, bom pháo liên tục cày xới mặt đất; ban đêm, tranh thủ lúc địch tạm ngưng bắn phá, bộ đội lại thay nhau đào hào, mở rộng hầm trú ẩn. Dụng cụ thô sơ, chủ yếu là cuốc, xẻng nhỏ, có khi phải đào bằng tay không.
Đào hào trong chiến tranh không giống lao động bình thường. Mỗi nhát cuốc đều phải tính toán thật nhanh, thật gọn. Bởi chỉ cần tiếng động lớn, máy bay trinh sát có thể phát hiện, và bom đạn sẽ trút xuống ngay lập tức.
Có những đồng đội của ông Rạng đã ngã xuống ngay trong lúc đào hào. Một quả pháo bất ngờ rơi xuống, một loạt bom nổ chậm phát nổ khi chưa kịp trú ẩn. Hào chưa kịp đào xong, người đã nằm lại trong lòng đất vừa mở.
Ông kể rằng, có đoạn hào phải đào lại nhiều lần vì liên tục bị bom phá sập. Mỗi lần như vậy, anh em lại bắt đầu từ đầu, không ai than vãn. Bởi họ hiểu rằng, nếu không có hào, không có hầm, thì không thể sống sót trước hỏa lực khủng khiếp của địch.
Những đường hào nối tiếp nhau, ngoằn ngoèo dưới mặt đất, trở thành mạch sống của đơn vị. Nhờ hào, bộ đội có thể cơ động, tiếp tế, cứu thương, phản công. Nhờ hào, nhiều sinh mạng đã được giữ lại giữa mưa bom bão đạn.
Nhưng cũng chính những đường hào ấy đã ghi dấu biết bao mất mát. Có chiến sĩ mãi mãi nằm lại trong lòng hào, không kịp gọi tên đồng đội. Có người hy sinh khi đang che chắn cho đồng đội đào hầm.
Với ông Vũ Trọng Rạng, mỗi khi nhắc đến chiến hào Quảng Trị, lòng ông lại nặng trĩu. Bởi dưới những đường hào ấy không chỉ có đất đá, mà còn có máu, có tuổi trẻ, có lời thề giữ đất của những người lính không bao giờ trở về.
Những đường hào được đào bằng sinh mạng – đó là sự thật không thể quên. Và chính từ những đường hào ấy, lịch sử đã được viết nên bằng lòng quả cảm và sự hy sinh thầm lặng của người lính Việt Nam.
