NHỮNG KỶ NIỆM KHÔNG BAO GIỜ QUÊN

1. Chiến dịch thu đông Trần Hưng Đạo 1950 - 1951 trung đoàn Cao Bắc Lạng 174 anh hùng được lệnh về đánh địch giải phóng vùng Đông Bắc tổ quốc (tỉnh Quảng Ninh). Trận mở màn chiến dịch là đánh địch ở đồn Bình Liêu. Trung đoàn hành quân từ Lạng Sơn về Tiên Yên - Móng Cái - Đình Lập qua đèo Ngàn Chi đến Bình Liêu. Đèo Ngàn Chi toàn đồi núi trọc không có cây to, chỉ có cỏ và một số cây con thấp bé. Hành quân qua toàn đi đêm để giữ bí mật và tránh máy bay địch oanh tạc. Đèo không cao lắm nhưng rất dài và nhiều cua khúc khửu, đúng một ngàn chữ chi nên gọi là đèo Ngàn Chi. Khi hành quân vào thì trời quang mây, trăng sao rất đẹp, phong cảnh núi non rất thơ mộng. Qua một đêm hành quân từ 17 giờ bắt đầu lên đèo, đến 8 giờ sáng hôm sau xuống hết đèo đi khoảng 10 - 15 km thì đến Bình Liêu. Đơn vị triển khai chiếm lĩnh trận địa, đến đêm thì nổ súng tấn công đồn địch. Quân ta nhanh chóng chiếm khu hành chính và doanh trại của địch, bắt sống nhiều tù binh Pháp và hầu hết quân lính Pháp đầu hàng, còn bọn lính người Việt gốc Hoa thường gọi là người Ngái rất ngoan cố. Chúng vẫn chiếm giữ mấy cái lô cốt cố thủ chống cự lại quân ta, bất chấp ta đã gọi loa yêu cầu chúng đầu hàng. Đến sáng hôm sau, chúng vẫn ngoan cố dùng súng đại liên, súng máy chống cự lại. Ta phải đục tường nhà cho súng Ba zô ka bắn sập lô cốt, tiêu diệt toàn bộ số lính cố thủ trong các lô cốt, giải phóng Bình Liêu.

Sau khi ổn định tình hình, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, giao lại cho lực lượng vũ trang và chính quyền địa phương quản lý, ta tiếp tục đi đánh địch... Khi ở Bình Liêu ra lại qua đèo Ngàn Chi. Đêm hôm đó đang vượt đèo thì gặp một cơn dông mưa rất to, gió rất mạnh. Trời tối đen, đường đi thì nhỏ, khúc khuỷu, một bên là núi cao, một bên là vực sâu, không nhìn rõ đường. Ai có đèn pin lên trước dẫn đường, những người đi sau bám vào nhau lần từng bước, mọi người đều ướt rét run. Đơn vị quân y bị hai người chết rét là hai vợ chồng anh Tính ở bộ phận hậu cần. Đơn vị tải thương dùng mọi phương tiện che mưa cho thương bệnh binh không ướt. Chống rét cho thương bệnh binh, bảo đảm cho thương bệnh binh an toàn, lại phải cáng thêm 2 người chết rét vượt mưa bão. Sáng hôm sau xuống hết đèo, nghỉ lại ở mấy bản người dân tộc, tổ chức lễ an táng chôn cất cho 2 nạn nhân bị chết rét.

Khi trời bắt đầu mưa to gió lớn, tôi thấy cháu Diệu con trai anh Bùi Thế Sinh, chưa đến 10 tuổi, mặc quần áo phong phanh do chị An mẹ cháu Diệu bế. Hai mẹ con che chung một tấm ni lông, gió bay phần phật, cháu bị ướt và rét, rất nguy hiểm. Tôi nhờ đồng đội mang cho hộp dụng cụ phẫu thuật, ba lô tôi đeo sang trước ngực, tôi cõng cháu Diệu trên lưng, trùm cho cháu chiếc áo ca bốt dạ chiếm lợi phẩm của Tây ở Lạng Sơn. Ngoài tôi chùm một tấm ni lông buộc chặt cả áo ca bốt và ni lông vào người, đi suốt đêm dưới trời mưa tầm tã, cố giữ cho cháu không bị ướt và bị rét. Cả đêm hôm sau đó, cháu Diệu ngủ ngon lành trên lưng tôi. Tôi rất mệt mỏi, phải cố chịu đựng cõng cháu, không thể đưa cháu sang người khác thay được vì mọi người đều ướt và mệt. Cháu Diệu nay là tiến sĩ, đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam, Chủ nhiệm một khoa thuộc Học viện Kỹ thuật quân sự, cháu đã nghỉ hưu.

2. Chiến dịch Trần Đình (Điện Biên Phủ) thu đông năm 1953 - 1954. Tiểu đoàn quân y Đại đoàn 316 hành quân đi chiến dịch trong đội hình của đại đoàn bộ. Hành quân đến ngã ba Tuần Giáo khoảng 05 - 06 km thì rẽ trái vào khoảng 2 km cách đường cái Tuần Giáo Điện Biên, trú quân tại một khu rừng già xung quanh là núi bao bọc, cạnh một con suối to. Theo kế hoạch, nghỉ lại đây 2 ngày để bổ sung lương thực thực phẩm. Chúng tôi vừa đào công sự làm lán nghỉ xong, đang tắm giặt ở suối thì được lệnh về hành quân ngay. Bộ phận cấp dưỡng nấu cơm canh vừa sôi chưa chín cũng đổ đi thu xếp xoong nồi hành quân. Chúng tôi quần áo vừa giặt còn ướt cũng vắt lên ba lô hành quân đi liên tục ngày đêm đến gần bản Nà Nhạn rẽ tay phải lội qua con suối to, đi qua một bản người Thái, leo lên đồi cứ men theo sườn đồi hết quả núi này, đến quả núi khác, cứ xuống lại lên, thẳng hướng Mường Pồn mà tiến. Chúng tôi đến địa điểm quân y trung đoàn 174 tiếp nhận thương binh, tử sỹ nằm ở hai bên bờ suối. Chúng tôi quên hết mệt mỏi, triển khai ngay công tác chăm sóc khám bệnh, phân loại thương binh. Bộ phận phòng mổ triển khai ngay: san lấp mặt bằng, căng bạt dù chuẩn bị dụng cụ phẫu thuật cho hai bàn mổ. Bác sỹ Phạm Văn Phúc mổ một bàn, bác sỹ Trọng Quỳnh mổ một bàn. Tôi gây mê hồi sức, mổ suốt đêm hôm đó, giải quyết thương binh cần mổ, điều trị cho thương binh qua cơn nguy kịch. Đến ngày hôm sau, tiếp tục hành quân về hướng thị xã Lai Châu mang cả thương bệnh binh. Bộ phận tải thương cùng với ban chính trị tổ chức tang lễ truy điệu mai táng cho các tử sỹ chu đáo, trong đó có liệt sỹ Bế Văn Đàn lấy thân mình làm giá súng đã anh dũng hy sinh. Trên đường hành quân từ Mường Pồn về thị xã Lai Châu không có lương thực thực phẩm, lương khô mang theo cũng hết. Đại đoàn ra lệnh cho các đơn vị của đại đoàn bộ còn hạt gạo nào dồn hết về quân y để nấu cháo cho thương bệnh binh. Còn toàn thể cán bộ chiến sỹ nhịn đói hành quân. Trên đường đi đói quá, chặt cây chuối rừng non bóc bẹ lấy nõn ăn. Gặp những buồng chuối rừng chín vàng trông rất ngon, khi chặt xuống lấy quả ăn không nổi vì toàn hột và sơ ăn rất chát. Chỉ ăn nõn và củ chuối sống qua 1 ngày hành quân vừa mệt vừa đói. Đến tối, cấp trên cho nghỉ và ngủ tại chỗ, trên đường hành quân cắt cử người thay nhau canh gác. Sáng hôm sau tiếp tục hành quân, đến khoảng 15 giờ tới bản Mường Lay, một bản dân tộc Thái trắng rất to, đông dân cư. Vì còn sớm, nên bộ đội nghỉ ngoài rừng, tối mới được đưa vào bản, đề phòng máy bay địch đến oanh tạc, chỉ cho bộ phận hậu cần vào trước.

Trong bản chỉ có mấy ông già ở lại, còn hầu hết đàn ông đàn bà, thanh niên phụ nữ con trai con gái, trẻ em chạy vào rừng hết, vì sợ bộ đội Việt Minh bắt.

Trong bản có rất nhiều trâu, bò, lợn, gà, ngan, vịt, thóc gạo, nhưng không có dân ở nhà nên lệnh cấp trên cấm tuyệt đối không ai được đụng chạm đến cái kim sợi chỉ và tài sản của dân. Bụng đói cồn cào, nhìn những quả trứng gà, trứng vịt trong ổ, thèm nhỏ dãi mà không được lấy ăn.

Bộ đội trong lúc nghỉ ngoài rừng tranh thủ đào được rất nhiều củ mài. Đơn vị thu được một số ngựa què của quân Pháp bỏ lại. Hậu cần sư đoàn phát cho mỗi đơn vị một con. Tiểu đoàn quân y cũng được một con. Bộ phận hậu cần vào trước lĩnh ngựa làm thịt. Tối bộ đội vào bản nghỉ, được thông báo cử người đi lấy thịt ngựa về nấu với củ mài. Mấy ngày nhịn đói, nay được ăn bữa cháo củ mài ninh với thịt ngựa ăn rất ngon. Đến da con ngựa anh em cũng lấy về, tối đốt lửa nướng khô cạo sạch lông, rồi lại nướng cho nó phồng lên để ăn như ăn bánh đa nướng, nhai rất dòn.

Lâu ngày được ăn một bữa cháo củ mài với thịt ngựa, ăn no nê lại được tắm rửa sạch sẽ, ngủ trên nhà sàn ngon lành nên sáng hôm sau dậy thấy người khoan khoái khoẻ mạnh.

Sáng hôm sau, đơn vị tiếp tục hành quân về thị xã Lai Châu đã được trung đoàn 174 giải phóng hoàn toàn. Đến khoảng 16 giờ, đến cách thị xã Lai Châu 2,5km rẽ tay phải lội qua con suối, đi qua cánh đồng đến bản dân tộc Thái trắng ở ven núi nghỉ lại đây. Khoảng 17 giờ được lệnh cử người ở lại chăm sóc thương bệnh binh, còn tất cả vào thị xã Lai Châu lấy gạo thực phẩm. Đến thị xã, lên một quả đồi cao đến nhà kho thì không có gạo, toàn là thóc nếp. Đó là kho thóc của tên Đèo Văn Long đã bỏ chạy theo Tây về Hà Nội. Mọi người mang bao vào xúc thóc về bản, mượn cối của dân giã gạo sàng sẩy, nấu cơm nếp ăn với thịt lợn, canh rau cải. Nghỉ lại ở đây một tuần để ổn định tình hình, thành lập chính quyền cách mạng của tỉnh, các đơn vị kết hợp với chính quyền tổ chức mít tinh mừng chiến thắng, ra mắt chính quyền cách mạng. Tối đó dân đến rất đông, sau mít tinh, quân dân múa lăm vông, múa sạp biểu diễn văn nghệ.

Những cô gái Thái trắng mặc trang phục rất đẹp, váy lụa đen gấu váy thêu hoa văn, áo sơ mi trắng vải hồng, cúc áo và thắt lưng toàn con bướm bằng bạc trắng, trên đầu quấn khăn bông trắng hoặc mầu hồng có hoa, xịt nước hoa của Pháp, tắm bằng xà phòng thơm Cô Ba Tý, đi dép xăng đan. Nhiều cô nói được tiếng Pháp, sống rất tình cảm thật thà. Các cô gái rất thích bộ đội ta và rất quí mến các anh.

Sau một tuần, đơn vị tiếp tục hành quân về Điện Biên Phủ, không qua lại lối Mường Pồn mà hành quân theo đường số 6 từ thị xã Lai Châu qua đèo Cla-vô về Tuần Giáo vào Điện Biên Phủ. Hành quân đến bản Nà Nhạn rẽ tay trái vào Mường Phăng chuẩn bị đánh Điện Biên Phủ. Tới Mường Phăng, thương bệnh binh được đưa đi bệnh viện dã chiến thuộc Cục quân y tiếp tục điều trị. Đơn vị hành quân ra phía đông Điện Biên Phủ chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu...