Những kỷ vật về anh hùng, liệt sĩ Lê Thiệu Huy

Tinh thần bất diệt của chiến sỹ Lê Thiệu Huy muôn năm! Tình thân thiện Lào Việt muôn năm! Việt Nam và Phathet Lào hoàn toàn độc lập muôn năm! Đó là những dòng cuối của lời văn điếu do giáo sư Lê Thước[1] viết và ông Lê Phi Hoàng[2] đọc trong lễ tưởng nhớ (ngày giỗ) liệt sĩ Lê Thiệu Huy tại tư gia (xã Minh Quang, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa) sau 5 năm đồng chí Huy hy sinh (21/3/1946 - 21/3/1951). Bài văn kỷ niệm ngày mất anh hùng liệt sĩ Lê Thiệu Huy[3] Nội dung của bài văn do giáo sư Lê Thước viết gồm 5 trang viết tay trên giấy vở học sinh. Trong bài điếu nói về sự hy sinh anh dũng của anh hùng liệt sĩ Lê Thiệu Huy cũng như những nhìn nhận về cuộc kháng chiến giành độc lập cho dân tộc của nhân dân Việt Nam và tình đoàn kết chiến đấu giữa hai đảng, nhà nước, nhân dân hai nước Việt Lào và sự tin tưởng vào thắng lợi của nhân dân hai nước. Trong bài điếu có đoạn viết: “…Anh Lê Thiệu Huy mà hôm nay chúng ta làm lễ kỷ niệm ngày húy nhật[4] là một trong những người đã đóng góp xương máu vào công cuộc giải phóng dân tộc. Công cuộc ấy không riêng cho dân tộc Việt Nam mà chính là một phong trào rộng lớn của các dân tộc trên toàn cõi Đông Dương …”, trong bài điếu, giáo sư Lê Thước còn đánh giá tình hình chung của cách mạng 3 nước Đông Dương như Thực dân Pháp lăm le trở lại đặt nền thống trị lần thứ hai và chủ trương của Đảng, nhân dân ta giúp nhân dân Lào giành độc lập là tự giúp mình. Trong thư có nhấn mạnh về việc mở con đường số 9 và có nhắc đến nội dung bức thư liệt sĩ Lê Thiệu Huy viết về nhà ngày 16/1/1946 (trước khi hy sinh, anh Huy đã nhận định “…Đối với Lào, mình có giữ được các căn cứ trên đường số 9 thì mới có thể thành lập liên quân Lào Việt và tuyên truyền một cách đắc lực để hai dân tộc Lào Việt cùng giúp đỡ lẫn nhau trong công cuộc phấn đấu cho nền độc lập…” và trong đoạn cuối của bài điếu, giáo sư Lê Thước viết: “…Năm nay, năm 1951, kỷ niệm lần thứ 5 ngày từ trần của anh Lê Thiệu Huy, người chiến sỹ tiền phong trong công cuộc giải phóng chung của nhân dân Lào Việt, chúng ta vui mừng nhận thấy sự tương thân, tương trợ giữa hai dân tộc và hai chính phủ Lào Việt ngày thêm khăng khít… nhìn vào những thắng lợi và những thành tích ấy, chúng ta tưởng chừng như người chiến sỹ đã hy sinh để thắt chặt mối liên lạc giữa hai dân tộc…”. Thư giáo sư Lê Thước viết thư gửi Hoàng thân Xu-pha-nu-vông [5] Nhân ngày ông Cù Huy Cận tới thăm, giáo sư Lê Thước đã viết thư nhờ ông Cận chuyển tới tay Hoàng thân Xu-pha-nu-vông. Nội dung thư, gia đình giáo sư Lê Thước mong muốn được ông Xu-pha-nu-vông kể lại địa điểm, sự kiện anh hùng liệt sĩ Lê Thiệu Huy hy sinh. Trong thư có đoạn viết: “…Hôm nay 21 tháng 3 dương lịch, gia đình chúng tôi làm lễ kỷ niệm ngày mà con cả của chúng tôi là anh Lê Thiệu Huy tử trận trên sông Mê kông năm 1946. Tưởng nhớ tới người con yêu quý của chúng tôi, lẽ tất nhiên chúng tôi liên tưởng đến cuộc kháng chiến của nhân dân Lào mà Ngài là người đại diện tối cao…kính chúc Ngài luôn luôn mạnh khỏe để lãnh đọa cuộc kháng chiến Lào đến thắng lợi cuối cùng”. Đặc biệt đoạn cuối của lá thư, giáo sư Lê Thước có viết “…Để chức tỏ lời chúc ấy là thành thực, chúng tôi kính gửi Ngài một bản sao bài văn kỷ niệm đọc trước bàn thờ anh Lê Thiệu Huy ngày hôm nay. Qua bài văn kỷ niệm ấy, Ngài sẽ nhận thấy cái tâm hồn hăng hái của anh Lê Thiệu Huy và cái nguyện vọng chung tha thiết của nhân dân Việt Nam đối với nền độc lập của nước Lào… chúng tôi ân cần cầu nguyện cho sự thành công của Ngài và hết sức tin tưởng vào sự nghiệp vĩ đại của Ngài…”. Lá thư ông Cù Huy Cận gửi Hoàng thân Xu-pha-nu-vông [6] Tháng 4/1951, ông Cù Huy Cận (Tổng thư ký Hội đồng Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa) đi công tác tại tỉnh Thanh Hóa, có ghé thăm gia đình giáo sư Lê Thước (Uỷ viên Ủy ban Mặt Trận Liên Việt toàn quốc), thân sinh anh hùng liệt sĩ Lê Thiệu Huy. Giáo sư Lê Thước có viết thư cho Hoàng thân Xu-pha-nu-vông, nhờ ông Cù Huy Cận gửi tới tay Hoàng thân Xu-pha-nu-vông cùng với bài văn đọc trong buổi lễ tưởng nhớ 5 năm hy sinh của liệt sĩ Lê Thiệu Huy. Ông Cù Huy Cận đã viết thư cho Hoàng thân Xu-pha-nu-vông; Trong thư có đoạn viết “…Tôi có nói chuyện với cụ trường hợp anh Huy đã tử trận bên cạnh Ngài… theo như Ngài đã cho biết trong một câu chuyện với tôi đầu năm ngoái… Bùi ngùi thương con…nhưng cụ rất phấn khởi thấy rằng anh Huy là một trong những người lính Việt Nam đã chiến đấu bên cạnh anh em Lào, lại được hân hạnh chiến đấu bên cạnh Ngài để giành độc lập chung. Nay cụ viết bức thư nhờ tôi chuyển tới Ngài, tỏ lòng thân kính…” Lá thư của Hoàng thân Xu-pha-nu-vông gửi cụ Lê Thước [7] Thư viết ngày 07/11/1951. Trong thư Hoàng thân kể lại sự kiện đồng chí Lê Thiệu Huy đã hy sinh anh dũng trong khi làm nhiệm vụ. Bày tỏ niềm tiếc thương vô hạn của nhân dân, quân đội Lào với người chiến sĩ tình nguyện tuổi trẻ, tài cao, chí lớn. Đầu thư có đoạn viết “…Tôi nhận được thư ngài kèm theo bản điếu văn kỷ niệm ngày từ trần của anh Lê Thiệu Huy. Tôi xin cảm ơn ngài và gia đình nghiêng mình trước anh linh của chiến sỹ đã hy sinh anh dũng cho đất nước, cho nhân loại của hai nước Lào - Việt nói chung … Riêng tôi cái chết của anh Lê Thiệu Huy không khỏi làm cho tôi bùi ngùi và thương tiếc. Anh Lê Thiệu Huy đã sát cánh cùng tôi để chiến đấu giải phóng cho nước Lào, cho dân tộc Lào. Tinh thần hy sinh cao cả ấy đã nhắc nhở cho thanh niên Lào, cho nhân dân Lào luôn luôn bền bỉ chiến đấu để diệt đế quốc xâm lăng và dành độc lập thực sự cho đất nước. Ngày 21/3, ngày kỷ niệm cái chết anh dũng của anh Huy, là ngày căm hờn của toàn nhân dân Lào và riêng gia quyến Ngài. Đến đây, tôi xin thành thật cảm ơn Ngài và chúc quý quyến luôn luôn mạnh khỏe” Lê Thiệu Huy - “thần đồng Đông Dương” - Anh hùng Quân đội Lê Thiệu Huy sinh ngày 28/3/1921 tại làng Lạc Thiện, xã Trung Lễ (nay là xã Lâm Trung Thủy, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh) trong một gia đình có truyền thống khoa bảng. Cha ông là Giáo sư Lê Thước, một nhà sư phạm nổi tiếng đồng thời là một học giả có nhiều đóng góp cho nền văn học dân tộc; mẹ là bà Phan Thị Đích thuộc dòng họ Phan Đình Phùng. Từ nhỏ Lê Thiệu Huy đã nức tiếng gần xa về trí thông minh vượt trội, 10 tuổi, ông thi vào lớp đệ lục Trường Trung học Albert Sarraut, trường trung học nổi tiếng nhất Đông Dương dành cho con Tây. Học sinh Việt Nam muốn vào học phải qua một kỳ thi rất chặt chẽ. Lê Thiệu Huy học rất giỏi, năm nào cũng đứng đầu lớp ở tất cả các môn học. Học sinh và các giáo sư trong trường gọi ông là “nhà vô địch không có đối thủ”. Anh hùng, liệt sĩ Lê Thiệu Huy. Ảnh Tư liệu 16 tuổi, ông đứng đầu tú tài 1 xếp loại rất giỏi. Năm 17 tuổi, 3 tháng đậu bằng tú tài toàn phần ban Toán xếp loại xuất sắc. Kỳ thi lần II, năm đó, ông thử sức thi bằng tú tài văn chương. Ông đậu ở vị trí đầu, xếp loại giỏi. Cũng trong năm đó, ông là thủ khoa kỳ thi học sinh giỏi môn Toán học sinh THPT toàn nước Pháp và Pháp quốc hải ngoại. Toàn quyền Đông Dương đích thân mời thân mẫu ông ra Hà Nội để cùng nhận giải thưởng và một chuyến du ngoạn tham quan nước Pháp trong vòng 1 tháng vừa để tìm hiểu xem người phụ nữ Việt Nam như thế nào mà đã sinh ra một người con xuất chúng như vậy. Tháng 9/1939, thế chiến thứ II bùng nổ, chuyến đi du lịch Pháp của họ phải dừng lại. Không những vậy, Lê Thiệu Huy còn thông thạo nhiều ngoại ngữ: Anh, Pháp, La tinh và cả Hán ngữ, Quốc tế ngữ (Esperanto). Năm 1942, được sự đồng ý công nhận của Bộ Đại học Pháp, chính quyền Đông Dương mở Trường Đại học Khoa học đào tạo cử nhân khoa học trong 3 năm ở Hà Nội. Lê Thiệu Huy là sinh viên xuất sắc, chỉ trong vòng 2 năm đã tốt nghiệp bằng Toán đại cương, Vật lý đại cương, Cơ lý thuyết, tất cả đều xếp loại ưu. Lê Thiệu Huy không chỉ nổi tiếng học giỏi trong trường mà còn có sự hiểu biết sâu rộng về môn lịch sử dân tộc, về thơ ca yêu nước, ca dao, tục ngữ cũng như nhiều giáo trình của các môn khoa học khác. Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp, trường đại học ở Hà Nội ngừng dạy. Dự cảm đất nước sắp bước vào một thời kỳ đấu tranh gay go, quyết liệt, tháng 5/1945, cử nhân khoa học Lê Thiệu Huy vào Huế học Trường Võ bị Thanh niên tiền tuyến với mục đích rèn luyện và trang bị thêm kiến thức quân sự. Cách mạng tháng Tám bùng nổ, Lê Thiệu Huy cùng toàn thể thanh niên Trường Võ bị Thanh niên tiền tuyến đứng vào hàng ngũ cách mạng, tham gia tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Huế ngày 23/8/1945. Ngày 30/8/1945, chấp hành quân lệnh của Ủy ban Quân sự Thừa Thiên Huế, Lê Thiệu Huy dẫn đầu một nhóm sinh viên tình nguyện ra Hiền Sĩ (cách Huế 18 km) bao vây và bắt gọn phái bộ Thiếu tá Castena do chính phủ Đơ-gon Pháp cử sang Việt Nam nhằm tái lập nền thống trị của Pháp ở Đông Dương. Anh hùng, liệt sĩ Lê Thiệu Huy (đứng giữa, hàng đầu). Ảnh tư liệu Ngày 4/9/1945, Chính phủ lâm thời Trung ương đánh công điện triệu tập Lê Thiệu Huy ra Hà Nội công tác ở Bộ Ngoại giao (lúc đó do Chủ tịch Hồ Chí Minh kiêm nhiệm) làm Phái viên đặc cách liên lạc giữa Chính phủ ta và phái đoàn Anh, Mỹ. Cuối tháng 11/1945, Bộ Quốc phòng chuẩn y Đề án Đường 9, cử Lê Thiệu Huy vào Quân khu IV thực hiện nhiệm vụ. Tại đây, ông được giao chức vụ Tham mưu trưởng Liên quân Việt - Lào. Ngày 6/3/1946, Hiệp định sơ bộ giữa ta và Pháp được ký kết. Theo mật lệnh của Chính phủ ta, Lê Thiệu Huy, Hoàng Xuân Bình, Nguyễn Trọng Thường bí mật rời Bộ Chỉ huy mặt trận, cải trang thành thương nhân từ Sepone trà trộn vào Savannakhet sang Thakhek để vào Sở Chỉ huy Liên quân Lào-Việt do Hoàng thân Xu-pha-nu-vông chỉ huy. Hết sức quý mến tài năng, trí tuệ, nghị lực và sự khiêm nhường, Lê Thiệu Huy được Hoàng thân chọn làm bí thư riêng. Thời điểm này, thực dân Pháp trở lại xâm lược Lào, chúng đã huy động lực lượng tấn công vào thị xã Thakhek (tỉnh Khăm Muộn). Dưới sự chỉ huy của Hoàng thân Xu-pha-nu-vông, Liên quân Lào-Việt đã anh dũng kiên cường đánh trả địch quyết liệt. Ngày 21/3/1946, mờ sáng, thực dân Pháp huy động 2 tiểu đoàn bộ binh, có một trung đội xe tăng và máy bay yểm trợ tấn công dữ dội tái chiếm thị xã Thakhet, Lê Thiệu Huy cùng đồng đội sát cánh cùng Hoàng thân Xu-pha-nu-vông kiên cường đánh lui nhiều cuộc tiến công của địch. Cuộc chiến đấu diễn ra quyết liệt từ sáng đến chiều. Do so sánh lực lượng bất lợi, Liên quân Việt - Lào tạm rút lui sang Thái Lan để bảo toàn lực lượng, Lê Thiệu Huy tháp tùng Hoàng thân Xu-pha-nu-vông xuống thuyền vượt sông Mê Kông sang Thái Lan dưới sự oanh kích điên cuồng, ác liệt của không quân và pháo binh địch. Thuyền ra đến giữa dòng sông, 2 chiếc máy bay địch đuổi theo truy sát, Lê Thiệu Huy trúng đạn, hy sinh trên thuyền. Thi hài Lê Thiệu Huy được đồng đội mai táng tại Km 269 đường U Bon Nakhon, cạnh bờ sông Kóng, một chi nhánh của sông Mê Kông. Sự hy sinh của Lê Thiệu Huy đã được Hoàng thân Xu-pha-nu-vông tường thuật lại, bày tỏ niềm thương tiếc và cảm ơn gia đình đã cống hiến cho cách mạng Lào một con người ưu tú. Hòa bình lập lại ở miền Bắc, mỗi lần qua Việt Nam, Chủ tịch Xu-pha-nu-vông thường đến thăm gia đình liệt sĩ Lê Thiệu Huy ở phố Huế (Hà Nội). Năm 1991, Chính phủ Lào đã truy tặng liệt sĩ Huân chương Độc lập hạng Nhất. Ngày 17/7/2011, theo đề nghị của Văn phòng Chủ tịch nước và Bộ Quốc phòng nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đối với đồng chí Lê Thiệu Huy, người chiến sĩ tình nguyện đã anh dũng hy sinh trên đất bạn Lào.