Những Mắt Nan Của Đất

Những Mắt Nan Của Đất

Bình Dương những năm tháng ấy, đất không lúc nào thôi khét. Cái mùi đặc trưng của cát trắng bị cày xới bởi bom pháo, trộn lẫn với mùi rặng tre cháy xém bên rìa xóm, tạo thành một ký ức đặc quánh mà những người già ở vùng đất này chỉ cần nhắm mắt lại là thấy cay xè. Dòng sông Trường Giang khi ấy không chỉ chở phù sa, nó chở cả những đau thương lặng lẽ của một vùng “đất chết” nhưng người dân chưa bao giờ thôi hy vọng.

Ông Bốn ngồi dưới hiên nhà tranh, đôi bàn tay gầy guộc, chằng chịt vết chai sạn đang thoăn thoắt chuốt từng sợi nan tre. Thằng cháu nội năm nay lên tám, ngồi bệt dưới chân ông, mắt tròn xoe nhìn những sợi nan mỏng dính.

“Nội ơi, sao nội chuốt nan kỹ rứa? Cứ đan đại đi cho xong cái giỏ để con đi mót khoai,” thằng bé nũng nịu.

Ông Bốn dừng tay, nhìn ra phía rặng dương liễu xa xa, nơi ngày xưa đứa con trai duy nhất của ông – cha của thằng bé này – đã ngã xuống. Ông khẽ thở dài, giọng trầm đục đặc sệt tiếng Quảng:

“Đan cái giỏ cũng như làm người con ạ. Cái nan mà chuốt không kỹ, mắt đan không chặt thì đựng sắn sắn rơi, đựng khoai khoai rớt. Phải kiên trì, không được vội.”

Ký ức trong ông bỗng chốc dội về như một nhát dao khía vào tim. Ngày ấy, con trai ông – anh du kích trẻ gan lì của xã Bình Dương – bị địch bắt ngay tại bìa làng. Chúng trói anh vào gốc cây dưng già, trước mặt cả xóm và trước mặt ông.

“Khai ra! Hầm bí mật ở đâu? Đứa nào tiếp tế cho Việt Cộng?” – Tiếng thằng chỉ huy gầm lên, xé toạc cái không khí tĩnh mịch của buổi chiều tà.

Ông Bốn khi ấy đứng giữa đám đông, hai tay siết chặt vào vạt áo nhuộm màu nâu sồng. Tim ông thắt lại mỗi khi làn roi điện quất xuống tấm lưng trần của con. Nhưng con trai ông, đôi mắt nó rực sáng như lửa, không một tiếng rên rỉ. Nó nhìn ông, một ánh nhìn vừa như tạ lỗi, vừa như nhắn nhủ: “Cha ơi, con không phản bội đất này đâu.”

Kẻ thù điên cuồng trước sự im lặng đó. Một phát súng lạnh lùng vang lên. Con ông ngã xuống, máu thấm vào cát trắng Bình Dương, màu máu đỏ tươi đến nhức nhối. Lúc đó, ông Bốn không gào khóc. Ông thấy trời đất quay cuồng, nhưng đôi chân ông vẫn đứng vững như một cây dương bám rễ sâu vào lòng đất mẹ. Ông biết, nếu ông gục ngã lúc này, là ông thua chúng. Nỗi đau ấy ông gói ghém lại, nén chặt vào lòng như cách người ta nén thuốc súng.

“Nội, nội sao rứa?” – Tiếng thằng cháu kéo ông về thực tại.

Ông Bốn mỉm cười xót xa, xoa đầu nó: “Không có chi, để nội chỉ con cách gài mắt nan này.”

Ông cầm tay cháu, nắn nót từng chút một. Căn nhà nhỏ thoang thoảng mùi củ sắn lùi thơm phức trong bếp than của bà. Đời người dân Quảng Nam mình cực khổ thật, nhưng cũng dẻo dai như sợi mây, sợi tre này vậy.

“Con nhớ nghe, thằng cha con ngày xưa cũng kiên trì lắm. Nó bảo làm cách mạng cũng như đan giỏ, phải bắt đầu từ những sợi nan nhỏ nhất, phải bền lòng thì mới có ngày hái quả ngọt. Cha con không sợ chết, vì nó biết cái giỏ tự do mà nó đang đan sẽ có ngày hoàn thiện.”

Chi tiết đời thường ấy – một bát nước chè xanh chát đắng nhưng hậu vị ngọt lịm, một câu hò khoan văng vẳng phía bến sông – chính là sợi dây kết nối giữa người sống và người đã khuất. Chiến tranh có thể san phẳng nhà cửa, nhưng không bao giờ bẻ gãy được cái “mắt nan” kiên cường trong tâm hồn những con người nơi đây.

Bình Dương bây giờ đã khác. Màu xanh của những cánh đồng tôm, của những rừng dương phục hồi sau chiến tranh đã che lấp những hố bom năm cũ. Nghĩa trang liệt sĩ xã Bình Dương chiều nay nghi ngút khói hương. Những đứa trẻ sinh ra trong hòa bình, da trắng trẻo, áo quần tươm tất, chúng vẫn được nghe kể về những người anh hùng đã hóa thân vào đất đá.

Câu chuyện về người cha già dạy cháu đan giỏ bên dòng sông Trường Giang năm ấy vẫn được truyền tai nhau. Đó không chỉ là bài học về sự khéo léo, mà là bài học về sự trung trinh. Những “đóa hoa” nở ra từ máu và lửa, từ sự hy sinh thầm lặng của những người cha, người con vùng cát trắng, vẫn đang tỏa hương thơm ngát trong từng nếp nhà, từng ánh mắt của thế hệ hôm nay.

Mỗi mắt nan được đan chặt, là một lời hứa với quá khứ: Đất này sẽ mãi xanh, vì lòng người chưa bao giờ biết lùi bước.