những năm cuối của phong trào chống Pháp ở Bãi Sậy
Bài viết phác họa cuộc đời và hành trình lãnh đạo phong trào khởi nghĩa Bãi Sậy của danh nhân Nguyễn Thiện Thuật. Từ một vị quan triều đình trở thành thủ lĩnh Cần Vương xuất sắc, ông đã xây dựng căn cứ đầm lầy, áp dụng chiến thuật du kích kiên cường chống lại quân Pháp suốt nhiều năm ở vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Thời Hoa Lửa: Lãnh tụ Nguyễn Thiện Thuật và bản hùng ca khởi nghĩa Bãi Sậy
Trong phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX, bên cạnh những ngọn cờ lớn ở miền Trung hay vùng núi phía Bắc, vùng đồng bằng Bắc Bộ đã ghi dấu một huyền thoại kiên trung bằng chiến thuật du kích xuất quỷ nhập thần giữa chốn đầm lầy, lau sậy. Câu chuyện về thủ lĩnh Nguyễn Thiện Thuật (1844–1926) và những năm tháng oanh liệt của khởi nghĩa Bãi Sậy chính là một trang sử hào hùng, bi tráng về ý chí bất khuất và nghệ thuật quân sự độc đáo của nghĩa quân ta trong "thời hoa lửa".
Từ vị quan triều đình đến thủ lĩnh phong trào Cần Vương
Sinh năm 1844 tại tỉnh Hưng Yên, xuất thân trong một gia đình nhà nho và từng bước ra chốn quan trường dưới triều Nguyễn, Nguyễn Thiện Thuật sớm ôm ấp hoài bão lớn lao cho quốc gia, dân tộc. Khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược và từng bước bóp nghẹt chủ quyền đất nước, trước thái độ nhân nhượng của triều đình, ông đã lựa chọn con đường đứng về phía nhân dân, dấn thân vào con đường kháng chiến vũ trang.
Đặc biệt, sau khi Chiếu Cần Vương được ban hành năm 1885, Nguyễn Thiện Thuật nhanh chóng trở thành một trong những thủ lĩnh xuất sắc và uy tín nhất của phong trào chống Pháp ở khu vực đồng bằng Bắc Bộ. Ông đã quy tụ các văn thân, sĩ phu yêu nước và các toán nghĩa quân khắp nơi để dựng lên ngọn cờ khởi nghĩa Bãi Sậy.
Căn cứ Bãi Sậy – Thiên la địa võng giữa vùng đầm lầy
Lợi dụng tối đa địa hình hiểm trở của vùng đầm lầy, sông nước, lau sậy bạt ngàn tại Hưng Yên và các tỉnh lân cận, Nguyễn Thiện Thuật đã biến nơi đây thành một căn cứ quân sự vô cùng lợi hại.
Nghĩa quân Bãi Sậy không chọn cách đối đầu trực diện với đội quân viễn chinh Pháp có hỏa lực mạnh và vũ khí tối tân. Thay vào đó, họ áp dụng triệt để chiến thuật du kích linh hoạt:
Bám sát địa bàn: Tận dụng tối đa các lạch nước, bãi sậy rậm rạp để cất giấu lực lượng, xây dựng kho tàng và công sự bí mật.
Tập kích chớp nhoáng: Đánh nhanh, rút nhanh, dùng lối đánh bất ngờ khiến quân địch luôn trong trạng thái hoang mang, mệt mỏi, không thể phát huy sức mạnh của xe pháo.
Liên kết chặt chẽ: Tạo thành một mạng lưới chiến đấu liên hoàn giữa các vùng, khiến hệ thống kiểm soát của thực dân Pháp ở khu vực Bắc Kỳ nhiều phen điên đảo, khốn đốn suốt nhiều năm liền.
Những năm cuối gian lao và khí tiết không phai
Khi phong trào phát triển mạnh mẽ gây tổn thất nặng nề cho địch, thực dân Pháp bắt đầu tập trung toàn lực, huy động binh lực lớn để mở các chiến dịch càn quét quy mô lớn, xây dựng hệ thống đồn bốt dày đặc nhằm bóp nghẹt căn cứ Bãi Sậy. Dần dần, vòng vây khép lại, nhiều cơ sở bị tàn phá và không ít thủ lĩnh đã anh dũng hy sinh.
Trước tình thế vô cùng ngặt nghèo, để bảo toàn lực lượng và duy trì ngọn lửa kháng chiến lâu dài, Nguyễn Thiện Thuật đã tìm đường sang Trung Quốc tiếp tục mưu sự, tìm kiếm đồng minh. Dù khởi nghĩa Bãi Sậy cuối cùng không giành được thắng lợi trọn vẹn do sự chênh lệch quá lớn về lực lượng và hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ, nhưng tinh thần quật cường và thời gian hoạt động bền bỉ của phong trào đã khẳng định tài năng tổ chức xuất chúng của vị thủ lĩnh cùng sức sống mãnh liệt của lòng yêu nước nơi đồng bằng Bắc Bộ.
Dấu ấn lịch sử muôn đời
Cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Thiện Thuật là minh chứng rõ nét cho thấy lịch sử dân tộc được bồi đắp từ khí phách và sự hy sinh của những con người dám đương đầu với nghịch cảnh lớn lao của thời đại. Tên tuổi của ông cùng phong trào Bãi Sậy mãi mãi khắc ghi trong sử sách, trở thành niềm tự hào của quê hương Hưng Yên và là bài học lớn về tinh thần tự chủ, mưu trí, kiên cường cho các thế hệ mai sau.
