Những năm tháng đói nghèo sau ngày hòa bình

Ngày đất nước thống nhất, nhiều người nghĩ rằng những người lính trở về sẽ bắt đầu một cuộc sống bình yên. Nhưng với cựu chiến binh Nguyễn Hữu Hài, hòa bình mới chỉ khép lại cuộc chiến nơi chiến trường, còn trước mắt ông là một cuộc chiến khác – cuộc chiến chống đói nghèo.

Ông trở về quê hương với những vết thương chiến tranh và căn bệnh sốt rét rừng đeo bám. Gia đình đông con, cuộc sống chủ yếu dựa vào vài sào ruộng khoán nhưng năng suất thấp, trong khi vợ thường xuyên đau ốm. Mọi gánh nặng đều đặt lên vai người cựu chiến binh.

Ông nhớ như in những năm tháng cả gia đình sống trong cảnh thiếu trước hụt sau.

Đến bữa cơm, nồi cơm chẳng có bao nhiêu gạo, phải độn thêm khoai, sắn, bí đỏ. Có hôm trong nồi chỉ còn vài thìa cơm, ông lặng lẽ nhường phần cho con trai đầu. Đứa bé nhìn cha làm việc quần quật cả ngày nên không muốn ăn, ông phải dỗ dành mãi nó mới cầm bát.

Hình ảnh khiến ông day dứt nhất là người con út ôm bát cơm ngồi rất lâu mà không ăn. Đứa trẻ nhìn quanh mâm cơm chỉ có đĩa muối rang rồi nước mắt lặng lẽ chảy xuống.

Là người cha, ông bước đến động viên con. Nhưng khi nhìn thấy những giọt nước mắt thơ ngây ấy, chính ông cũng không kìm được nước mắt.

Đói nghèo không chỉ hiện diện trong bữa cơm.

Nó len lỏi vào từng góc nhỏ của cuộc sống.

Có lần cậu con trai sang nhà hàng xóm chơi, thấy quanh đáy nồi còn sót vài hạt cơm liền vét ăn. Khi biết chuyện, người mẹ chỉ biết lặng người. Trong nhà đã nhiều ngày hết gạo. Chị Mai – vợ ông – đành nấu cháo bí đỏ cho các con cầm hơi.

Đến cả nồi lúa nếp dành để làm giỗ tổ tiên cũng phải bán đi để đổi lấy gạo tẻ.

Có lúc trong nhà cạn sạch lương thực, vợ chồng ông phải đi vay từng đấu lúa của bà con. Có người sẵn lòng giúp đỡ, nhưng cũng có lần họ trở về tay trắng.

Những ngày giáp hạt kéo dài như vô tận.

Cơn mưa đầu mùa không chỉ làm ướt mái nhà mà còn khiến lòng người thêm nặng trĩu. Mùa gặt còn ở phía trước, còn trong nhà thì gạo đã cạn.

Không chỉ thiếu ăn, những khó khăn về kinh tế còn làm nảy sinh nhiều hiểu lầm trong gia đình và họ hàng.

Ông kể rằng, khi cuộc sống quá chật vật, chỉ một chuyện nhỏ cũng dễ trở thành nguyên nhân của những lời trách móc. Có lúc mẹ già không hiểu hết hoàn cảnh của con cháu nên trách vợ chồng ông không chu đáo. Có chuyện vay mượn, mua bán không thành khiến anh em trong họ nảy sinh phiền lòng.

Mỗi lần như vậy, ông đều chọn cách im lặng.

Ông hiểu rằng, cái nghèo đôi khi làm con người trở nên nặng lòng hơn, chứ không phải vì họ hết tình nghĩa.

Điều khiến ông cảm phục nhất là người vợ tảo tần của mình.

Chị Mai gom từng quả ổi trong vườn mang ra chợ bán để đổi lấy ít gạo nuôi con. Những đồng tiền kiếm được chẳng đáng là bao nhưng vẫn được chị chắt chiu từng đồng.

Có lần đi chợ trở về, trong chiếc mủng chỉ còn chừng hai bát gạo.

Đứa con trai hồn nhiên hỏi:

"Mẹ mua kẹo đâu?"

Người mẹ không trả lời.

Chị chỉ lặng lẽ nằm xuống giường, giấu đi sự mệt mỏi và nỗi tủi thân của mình.

Đối với ông Nguyễn Hữu Hài, đó là những hình ảnh còn đau hơn cả những vết thương chiến tranh.

Thế nhưng, người lính năm xưa chưa bao giờ nghĩ đến việc đầu hàng số phận.

Ông xin địa phương giao một vùng đồi hoang để khai phá. Đó là nơi đất đá cằn cỗi, cây bụi mọc um tùm. Nhiều người đi qua đều lắc đầu, cho rằng bỏ bao công sức cũng khó làm nên cơm cháo.

Nhưng ông tin vào sức lao động của mình.

Ngày qua ngày, từng nhát cuốc bổ xuống nền đất cứng. Gốc sim, gốc mua được đào lên. Đá sỏi được nhặt đi. Từng luống khoai, luống sắn, luống lạc dần phủ màu xanh trên mảnh đất từng bị bỏ hoang.

Ông vẫn thường nói, đánh giặc cần lòng dũng cảm, còn xây dựng cuộc sống sau chiến tranh cần thêm sự nhẫn nại và ý chí không chịu khuất phục.

Thời gian trôi đi, mảnh đồi năm nào dần thay da đổi thịt. Cây trái xanh tươi, cuộc sống gia đình cũng từng bước ổn định. Các con lớn lên, có nghề nghiệp, dựng xây mái ấm riêng.

Nhìn lại quãng đời đã qua, ông không quên những ngày tháng cơ cực.

Ông hiểu rằng, hòa bình không đồng nghĩa với hết gian khổ.

Đối với những người lính trở về, còn một cuộc chiến khác phải vượt qua – cuộc chiến với bệnh tật, với đói nghèo và với những thử thách của cuộc sống đời thường.

Nhưng cũng chính những năm tháng ấy đã hun đúc trong ông một niềm tin giản dị: chỉ cần còn sức lao động, còn ý chí và còn niềm tin vào ngày mai thì con người nhất định sẽ vượt qua nghịch cảnh.

Đó là bài học lớn nhất mà những năm tháng đói nghèo sau ngày hòa bình đã để lại trong cuộc đời người cựu chiến binh Nguyễn Hữu Hài.