NHỮNG NĂM THÁNG KHÔNG THỂ LÃNG QUÊN – KÝ ỨC CHIẾN TRANH QUA CÂU CHUYỆN CỦA ÔNG NỘI

Có những câu chuyện dù đã đi qua hàng chục năm nhưng vẫn không bao giờ cũ. Đó là những câu chuyện được lưu giữ trong ký ức của những con người đã từng trải qua chiến tranh, từng chứng kiến mất mát và dành cả tuổi trẻ của mình cho quê hương, đất nước. Đối với thế hệ trẻ hôm nay, chiến tranh có thể chỉ hiện lên qua những trang sách lịch sử, những bức ảnh đen trắng hay những câu chuyện được kể lại. Nhưng với ông nội tôi, chiến tranh là một phần của cuộc đời, là những năm tháng mà ông đã trực tiếp sống, chiến đấu và chứng kiến biết bao sự hy sinh. Qua những lời kể của ông bên những tấm ảnh cũ, những chiếc huy hiệu và những tấm huy chương đã bạc màu, tôi như được trở về một thời kỳ đầy gian khổ nhưng cũng vô cùng hào hùng của quê hương Quảng Ngãi.

Vào một buổi sáng Chủ nhật, ông nội tôi không đi rẫy. Ông ở nhà và lấy những kỷ vật được cất giữ cẩn thận từ nhiều năm trước ra lau chùi. Đó là những tấm ảnh thời chiến tranh, những chiếc huy hiệu, những tấm huy chương được Nhà nước trao tặng và một số kỷ vật gắn liền với quãng đời quân ngũ của ông. Những món đồ ấy đã cũ, có thứ đã bạc màu theo thời gian, nhưng ông vẫn lau từng thứ một cách rất cẩn thận.

Tôi sang nhà nội chơi, thấy ông đang làm nên cũng ngồi xuống phụ. Trong lúc lau những chiếc huy hiệu, tôi tò mò hỏi ông về ý nghĩa của từng món đồ. Ban đầu ông chỉ trả lời ngắn gọn, nhưng rồi những câu hỏi của tôi dần khiến ông nhớ lại những năm tháng xa xưa. Ông bắt đầu kể cho tôi nghe về tuổi thơ, về quê hương và về những năm tháng ông đã sống trong chiến tranh.

Ông sinh ra và lớn lên ở vùng núi phía Tây tỉnh Quảng Ngãi, vùng đất ngày nay thuộc xã Sơn Tây. Khi ấy, cuộc sống của người dân nơi đây còn vô cùng khó khăn. Gia đình ông nghèo lại đông con, cuộc sống chủ yếu dựa vào nương rẫy. Cơm ăn, áo mặc đều thiếu thốn. Từ khi còn nhỏ, ông đã phải theo cha mẹ lên rẫy làm việc, phụ giúp gia đình. Những con đường núi quanh co, những cánh rừng rộng lớn và những con dốc hiểm trở đã trở nên quen thuộc với ông từ rất sớm.

Thế nhưng, tuổi thơ của ông không chỉ có những ngày lên rẫy và những tháng ngày nghèo khó. Đó còn là tuổi thơ được bao phủ bởi chiến tranh.

Mỗi khi có tin địch đến, mọi người phải nhanh chóng tìm cách tránh né. Có những lúc đang làm rẫy, cả gia đình phải bỏ dở công việc để chạy vào rừng. Những đứa trẻ khi ấy không được sống vô tư như trẻ em ngày nay. Các em phải biết im lặng khi cần thiết, biết tìm nơi trú ẩn, biết đi theo người lớn và biết tránh những nơi nguy hiểm. Với ông, tiếng máy bay, tiếng bom đạn và những lần chạy vào rừng tránh địch đã trở thành những ký ức không thể nào quên.

Khoảng 11, 12 tuổi, ông đã bắt đầu theo những người lớn tham gia các công việc phục vụ cách mạng. Dù còn nhỏ nhưng ông rất nhanh nhẹn và gan dạ. Sinh ra và lớn lên giữa núi rừng nên ông khá am hiểu địa hình. Những con đường mòn, những lối đi xuyên rừng, những con dốc mà người khác có thể khó khăn khi vượt qua lại khá quen thuộc với ông. Nhờ vậy, ông có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ được giao như đưa tin, dẫn đường, vận chuyển đồ đạc và hỗ trợ những người hoạt động cách mạng trong vùng.

Khi nghe ông kể, tôi không khỏi ngạc nhiên. Một đứa trẻ 11, 12 tuổi ngày nay có thể đang được cha mẹ chăm sóc, đến trường và vui chơi cùng bạn bè. Còn ông ở tuổi ấy đã phải làm quen với chiến tranh, với những hiểm nguy luôn có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Chiến tranh đã khiến ông và biết bao đứa trẻ cùng thời phải trưởng thành trước tuổi.

Rồi thời gian trôi qua, cậu bé vùng cao ngày ấy dần trưởng thành. Đến năm 18 tuổi, ông nhập ngũ và chính thức trở thành một người lính. Từ đây, cuộc đời ông bước sang một chặng đường mới. Ông rời quê hương, rời gia đình để cùng những người đồng đội bước vào những năm tháng chiến đấu đầy gian khổ.

Những ngày tháng trong quân ngũ không hề dễ dàng. Ông phải hành quân qua những cánh rừng, sống trong điều kiện thiếu thốn, đối mặt với bệnh tật, đói khát và bom đạn. Có những ngày hành quân rất xa, có những đêm phải ngủ giữa rừng. Cuộc sống của người lính khi ấy luôn đứng trước những hiểm nguy mà không ai có thể đoán trước.

Nhưng điều ông nhớ nhất sau tất cả những năm tháng ấy lại không phải là gian khổ.

Đó là đồng đội.

Ông kể về những người đã từng cùng mình chiến đấu bằng một giọng rất khác. Những người lính đến từ nhiều nơi khác nhau nhưng khi cùng chiến đấu, họ trở thành những người anh em. Họ cùng nhau hành quân, cùng chia sẻ từng miếng cơm, ngụm nước, cùng động viên nhau trong những lúc khó khăn. Có những người từng ngồi cạnh ông trong những đêm giữa rừng, kể cho nhau nghe về gia đình và mong ước một ngày chiến tranh kết thúc để được trở về quê.

Nhưng không phải ai cũng có cơ hội trở về.

Trong những năm tháng chiến đấu, ông đã chứng kiến nhiều đồng đội hy sinh. Có những người hôm trước còn nói chuyện, hôm sau đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Có những người cùng ông vượt qua bao nhiêu khó khăn nhưng cuối cùng lại không thể nhìn thấy ngày hòa bình.

Mỗi khi kể đến những người đồng đội đã hy sinh, ông thường chậm lại. Có những lúc ông đang nói thì dừng hẳn, mắt nhìn vào một tấm ảnh cũ. Tôi không hỏi thêm. Tôi chỉ ngồi bên cạnh và im lặng.

Có lẽ trong khoảnh khắc ấy, ông không còn nhìn thấy căn nhà bình yên trước mắt mà đang nhìn về những năm tháng đã xa. Có lẽ ông đang nhớ những gương mặt của những người bạn từng cùng mình chiến đấu. Những gương mặt ngày ấy còn rất trẻ, những con người từng có gia đình, có ước mơ và có những lời hẹn sẽ cùng nhau trở về. Nhưng chiến tranh đã giữ họ lại mãi mãi.

Tôi nhìn những tấm ảnh cũ và chợt nhận ra rằng những người trong đó không phải là những nhân vật xa lạ trong một bài học lịch sử. Họ từng là những con người bằng xương bằng thịt, từng cười, từng khóc, từng nhớ gia đình và từng mong muốn được sống. Chỉ có điều, họ đã hy sinh tuổi trẻ của mình trong những năm tháng đất nước còn chiến tranh.

Sau những năm tháng chiến đấu, ông may mắn trở về với quê hương. Ông tiếp tục cuộc sống bình dị của một người dân vùng cao, làm rẫy, chăm lo cho gia đình và con cháu. Thời gian cứ thế trôi qua, mái tóc ông dần bạc, khuôn mặt xuất hiện thêm nhiều nếp nhăn. Nhưng những ký ức về chiến tranh dường như chưa bao giờ mất đi.

Những tấm huy chương mà ông giữ lại cũng theo ông qua từng ấy năm.

Trước khi nghe câu chuyện của ông, tôi chỉ nghĩ đó là những món đồ được trao tặng. Nhưng sau hôm ấy, tôi hiểu rằng phía sau mỗi tấm huy chương là một phần tuổi trẻ của ông. Đó có thể là những ngày hành quân giữa rừng, những lần đối mặt với bom đạn, những người đồng đội đã hy sinh và những tháng ngày mà ông phải đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả sự sống.

Tôi cũng hiểu rằng hòa bình hôm nay không phải là điều tự nhiên mà có. Những con đường bình yên mà chúng ta đang đi, những ngôi trường chúng ta được đến, những bữa cơm sum họp bên gia đình và những ngày tháng không còn phải chạy trốn bom đạn đều là thành quả được đánh đổi bằng sự hy sinh của biết bao thế hệ.

Thế hệ trẻ hôm nay có thể không phải cầm súng ra chiến trường như ông ngày trước, nhưng chúng tôi vẫn có trách nhiệm đối với quê hương và đất nước. Đó là biết trân trọng hòa bình, biết ghi nhớ lịch sử, biết ơn những người đã hy sinh và cố gắng học tập, sống tốt để không phụ những gì thế hệ trước đã đánh đổi.

Có lẽ điều đáng sợ nhất không phải là chiến tranh đã từng xảy ra, mà là khi con người sống trong hòa bình quá lâu rồi quên mất giá trị của nó.

Buổi sáng Chủ nhật hôm ấy, tôi chỉ đơn giản sang nhà nội chơi và phụ ông lau những kỷ vật cũ. Nhưng từ những tấm ảnh đã bạc màu, những chiếc huy hiệu và những tấm huy chương, tôi đã được nghe một phần câu chuyện về cuộc đời ông – một cuộc đời đã đi qua đói nghèo, chiến tranh, những năm tháng quân ngũ và sự hy sinh của biết bao đồng đội.

Tôi hiểu rằng ông không giữ những kỷ vật ấy chỉ để nhớ về những thành tích của mình. Ông giữ chúng để nhớ về một thời đã qua, nhớ về những người đồng đội đã không thể trở về và cũng để nhắc nhở con cháu về giá trị của hòa bình.

Có thể đối với nhiều người, những tấm huy chương ấy chỉ là những món đồ cũ. Nhưng đối với ông, đó là cả một phần cuộc đời.

Và đối với tôi, câu chuyện của ông không chỉ là một câu chuyện về chiến tranh. Đó còn là câu chuyện về lòng yêu quê hương, về sự hy sinh, về tình đồng đội và về giá trị của cuộc sống hòa bình hôm nay.

Sau này, có thể những tấm ảnh ấy sẽ tiếp tục bạc màu, những tấm huy chương sẽ ngày càng cũ, nhưng tôi mong rằng câu chuyện của ông sẽ không bao giờ bị lãng quên. Bởi khi chúng ta còn nhớ về những người đã hy sinh, còn biết trân trọng hòa bình và còn kể lại câu chuyện của họ cho thế hệ sau, thì những năm tháng đã qua vẫn còn có ý nghĩa.

“Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức về một thế hệ đã sống và hy sinh cho đất nước thì không bao giờ nên bị lãng quên”.