Những năm tháng ở Côn Đảo
Câu chuyện: Những năm tháng ở Côn Đảo – lời kể của ông Tôn Đức Thắng
Ông Tôn Đức Thắng, Chủ tịch nước Việt Nam sau này, từng có gần 15 năm bị giam cầm tại Côn Đảo, nơi được mệnh danh là “địa ngục trần gian”. Trong hồi ký và những lần trò chuyện với đồng đội, chính ông Tôn Đức Thắng là nhân chứng trực tiếp, kể lại câu chuyện về cách những người tù chính trị đã giữ vững khí tiết và lòng tin trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.
Theo lời ông Tôn Đức Thắng, khi bị đưa ra Côn Đảo, điều ám ảnh nhất không chỉ là roi vọt hay xiềng xích, mà là âm mưu bẻ gãy tinh thần của tù nhân. Nhà tù được xây dựng để làm con người tuyệt vọng: phòng giam chật hẹp, thiếu ánh sáng, thiếu nước sạch, thức ăn chỉ vừa đủ để tồn tại. Nhiều người bị giam trong “chuồng cọp”, nắng cháy da ban ngày, lạnh thấu xương ban đêm.
Ông kể rằng trong những ngày đầu, rất nhiều tù nhân kiệt sức, có người ngã bệnh nặng, có người tưởng chừng không thể sống nổi. Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, tinh thần đoàn kết giữa những người tù chính trị đã trở thành sức mạnh lớn nhất. Ông Tôn Đức Thắng cùng các đồng chí của mình bí mật tổ chức giúp đỡ nhau, chia sẻ từng miếng cơm, từng ngụm nước.
Có lần, một người tù trẻ bị cai ngục đánh đập đến kiệt quệ vì không chịu khuất phục. Ông Tôn Đức Thắng kể rằng khi người này được đưa trở lại phòng giam, ai cũng lo anh không qua khỏi. Không có thuốc men, các tù nhân thay nhau chăm sóc, động viên tinh thần, kể cho anh nghe về mục tiêu đấu tranh, về tương lai của đất nước. Cuối cùng, người tù ấy sống sót. Theo ông Thắng, đó không phải là phép màu, mà là kết quả của niềm tin và tình người trong hoàn cảnh tăm tối.
Ông Tôn Đức Thắng nhấn mạnh rằng điều khiến thực dân lo sợ nhất không phải là sức khỏe của tù nhân, mà là ý chí không khuất phục. Vì vậy, dù bị kiểm soát gắt gao, các tù nhân vẫn tìm cách truyền cho nhau tin tức cách mạng, học tập chính trị, thậm chí tổ chức những buổi “sinh hoạt tinh thần” ngay trong phòng giam. Ông nói rằng mỗi lời động viên, mỗi bài học nhỏ đều giúp mọi người nhớ rằng mình đang sống vì điều gì.
Trong những năm dài ở Côn Đảo, ông Tôn Đức Thắng nhiều lần đối mặt với nguy cơ mất mạng. Có thời điểm, sức khỏe ông suy kiệt nghiêm trọng vì lao lực và thiếu ăn. Nhưng ông kể rằng điều khiến mình đứng vững không phải là mong muốn sống cho riêng bản thân, mà là ý nghĩ: nếu mình gục ngã, tinh thần của anh em cũng sẽ bị ảnh hưởng. Vì vậy, ông tự nhủ phải cố gắng sống, sống để làm chỗ dựa tinh thần cho người khác.
Một kỷ niệm mà ông Tôn Đức Thắng không bao giờ quên là ngày nghe tin Cách mạng Tháng Tám thành công. Tin tức được truyền vào nhà tù một cách rất kín đáo, qua nhiều con đường bí mật. Khi biết đất nước đã giành được chính quyền, nhiều tù nhân đã khóc ngay trong phòng giam. Ông Thắng kể rằng đó là những giọt nước mắt của hạnh phúc, của niềm tin được đền đáp sau bao năm chịu đựng.
Sau khi được trả tự do, ông Tôn Đức Thắng luôn coi quãng thời gian ở Côn Đảo là thử thách lớn nhất của cuộc đời. Ông cho rằng chính những năm tháng ấy đã rèn luyện cho ông lòng kiên nhẫn, sự khiêm nhường và niềm tin tuyệt đối vào sức mạnh của nhân dân.
Qua lời kể của chính ông Tôn Đức Thắng – nhân chứng duy nhất, câu chuyện về Côn Đảo không chỉ là bản ghi chép về sự tàn bạo của chế độ nhà tù, mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của con người Việt Nam. Trong hoàn cảnh tưởng chừng không còn hy vọng, họ vẫn giữ được phẩm giá, lòng nhân ái và lý tưởng đấu tranh vì độc lập, tự do.
Câu chuyện ấy giúp thế hệ sau hiểu rằng lịch sử không chỉ được viết bằng những chiến thắng lớn, mà còn được tạo nên từ sự bền bỉ, đoàn kết và niềm tin không bao giờ tắt của những con người bị giam cầm nhưng không bao giờ bị khuất phục.
