NHỮNG NGÀY LAO LÍ

Phong trào cách mạng làng Hương Quế và huyện Quế Sơn đang phát triển thuận lợi, thì bất ngờ vào đầu tháng 12/1941, nhiều người có uy tín của phong trào như: Võ Thị Sâm, Trần Viện, Trần Thắng, Phạm Ngọc Trình bị địch theo dõi và bắt cầm tù. Đến đầu tháng 2/1942, tổ Thanh niên phản đế chung tôi cũng bị địch phát hiện và bắt giam. Tại nhà lao Quế Sơn, bị giam tại đây 3 ngày đói cơm, khát nước, nằm đất, ngủ trần muỗi đốt da đỏ như ban. Trong những ngày chờ chúng giải về lao tỉnh, anh Trần Nghi là người lớn tuổi nhất trong tổ (năm đó anh đã 25 tuổi) sợ chúng tôi còn trẻ người non dạ không chịu nổi cực khổ, nhắc khéo bằng đọc bài thơ Trăn trối:

Đời cách mạng từ khi tôi đã hiểu
Dấn thân vô là phải chịu tù đày
Là gươm kề tận cổ súng kề tai
Là thân sống chỉ coi còn một nửa.

Hiểu lòng anh Trần Nghi, tôi tự làm 4 câu thơ đọc cho cả 5 anh em nghe:

Nếm mùi cùm kẹp tù đày
Vào đời chưa nghĩ đến ngày gian nan
Hứa nhau dạ sắt gan vàng
Vượt qua thử thách muôn ngàn đắng cay

Cho đến bây giờ gần 60 năm “tang bồng hồ thỉ”, tôi vẫn còn nhớ như in cái đêm đầu tiên cay nghiệt trong đời - Cái đêm mà tuổi tẻ của tôi phải chịu cảnh khốn cùng, khát không nước, đói không cơm, phải kiên tâm trước cực hình tra tấn, phải nghiến răng chịu đau vượt qua đòn thù. Mỗi trận đấu tranh trong tù là một đợt địch khủng bố. Bọn thằng Rayneu, thằng Banh (Trần Ngọc Banh), thằng Nho (Phạm Nho) và tên Hoành là những tên mật thám tàn ác nhất, chúng đã dùng chày vồ bổ vào người. Lúc đó anh em khỏe mạnh phải đưa lưng ra để đỡ đòn cho anh em ốm yếu. Tàn ác nhất là mỗi lần tù chính trị đấu tranh, bọn điều hành và cai ngục nhét hết các lỗ cống thoát nước, chúng còn bơm nước vào thùng phân cho phân trào ra chảy khắp sàn nằm, gây nên mùi hôi thối khắm dị, tởm lợm đến kinh người. Từ đó anh em tù bị kiết lị, thương hàn sống chết chỉ tính từng giờ. Nhìn nhau mà lòng quặn thắt, căm thù càng nung nấu, cắn răng giữ tròn khí tiết trước mặt kẻ thù.

Sau gần một năm chịu cực hình tra tấn, lao dịch khổ sai, kẻ thù không khuất phục được chúng tôi. Chúng có biết đâu chúng tôi đã trở thành những thanh niên phản đế của tổ chức cách mạng, đã được thử thách và tự rèn luyện từ những ngày đối mặt với kẻ thù. Bọn mật thám chỉ khép án được một người là anh Trần nghi 3 năm khổ sai (anh là con của Quản Cơ là lính đoan cho Pháp), còn 4 anh em chúng tôi chúng phải thả ra và tuyên án mỗi người phải chịu 5 năm quản thúc tại địa phương. Bốn “chàng trai chính trị phạm” quê tôi, gồm Phạm Cai, Phạm Phổ, Nguyễn Xuân Vĩnh và tôi (Nguyễn Huy Chương) lại tở về đời sống dân sự, nhưng phải chịu sự quản thúc của lí hương⁽¹⁾ trong làng. Mới một năm xa quê, xa người thân, lòng mỗi chúng tôi đều bồi hồi, mong gặp lại anh em đồng chí hướng, đang từng giờ chờ nhau để tiếp tục hàn huyên chuyện cách mạng và chia nhau nhận công tác trên giao.

Bốn anh em chúng tôi đi bộ đã về tới quê. Đến đầu làng, con đường xưa quen thuộc, tôi đã nhìn thấy cha tôi, anh chị tôi chờ tôi trước cổng nhà. Dường như để trấn tỉnh sự xúc động, khi tôi bước qua cổng, ông quay lưng vào trước. Tôi đi theo sè sẹ:

- Thưa cha con đã về.

Cha tôi không nói gì mà quay lại xoa đầu tôi. Tôi hiểu cử chỉ đó của ông đối với tôi là sự âu yếm! Lòng tôi cũng dâng trào tình thương cha.Tôi nhìn thấy tóc ông đã trắng ra nhiều trong bằng ấy ngày nhớ thương, lo lắng, trăn trở vì tôi. Còn tôi, suốt thời gian thân bị giam cầm trong lao lí, đêm về, khi đồng đội yên giấc là lúc lòng tôi thổn thức nỗi nhớ quê hương, gia đình, anh chị. Tình thương cha nhớ mẹ luôn chín chiều trong tôi. Và còn một nỗi thầm kín khác nặng trĩu lòng tôi là “nợ nước, tình nhà”. Làm sao ra được khỏi tù, cùng anh em hoạt động tốt hơn, tổ chức được nhiều người tham gia vào công cuộc cứu nước, trong đó có gia đình bà con tôi. Nhất định tôi sẽ cố gắng vượt qua những thử thách ban đầu này.