Những ngày tháng ở Đất Đỏ - Bà Rịa vẫn vọng mãi bóng hình người con gái mười bảy (1)
Những ngày tháng ở Đất Đỏ - Bà Rịa vẫn vọng mãi bóng hình người con gái mười bảy
Ngôi nhà nhỏ của bà Nguyễn Thị Lựu (85 tuổi), ở xã Phước Long Thọ, cách con đường dẫn ra khu di tích An Sơn chỉ hơn trăm mét. Bà nheo đôi mắt mờ đục nhìn về hướng nghĩa trang, nơi chị Võ Thị Sáu – người con gái Đất Đỏ – đã yên nghỉ hơn bảy thập kỷ qua. “Tôi gặp chị Sáu khi chị mới mười lăm, dáng nhỏ xíu mà gan góc lắm. Cả vùng ai cũng biết chị tồn tại giữa bom đạn như ngọn lửa,” bà Lựu chậm rãi nói, giọng nghèn nghẹn nơi cổ.
Những người từng sống cùng thời
Ông Phạm Văn Chất (90 tuổi), một cựu cơ sở cách mạng ở ấp An Phong, vẫn nhớ rõ hình ảnh cô gái tuổi trăng rằm cầm lựu đạn lao vào toán lính Pháp ngay bên gốc xoài già. “Ngày đó, quân địch càn quét dữ dội. Sáu nhỏ vậy mà dám một mình băng qua hàng rào thép, tìm cách tiêu diệt tên chỉ huy nhiều lần khiến dân mình điêu đứng. Con bé ấy gan cùng mình, chớ không giống người thường đâu!”. Ông Chất ngồi xuống bậc thềm, mắt hướng ra con đường sỏi, nơi ông nói rằng đã từng in dấu chân chị Sáu mỗi lần liên lạc với cơ sở.
Năm 1950, khi mới vừa mười bảy tuổi, chị Võ Thị Sáu bị bắt. Những người già trong vùng vẫn còn giữ ký ức về những ngày chị bị giam ở nhà lao Thị xã Bà Rịa. Bà Hồ Thị Thêm (82 tuổi), từng là người lao động phục vụ nhặt rau, giặt áo quần gần khu lao, kể lại:
“Ngày nào đi ngang nhà giam, tôi cũng nghe tiếng chị hát. Giọng trong trẻo, không buồn, không sợ. Tụi lính canh nó cũng ngó nhau, lạ lắm, vì người sắp ra pháp trường mà bình thản vậy…”.
Con đường ra pháp trường An Sơn – nơi lịch sử dừng lại ở tuổi 17
Theo tư liệu lưu tại Ban Tuyên giáo Huyện ủy Đất Đỏ lưu lại rằng sáng 23/1/1952, bầu trời vùng đất đỏ mờ hơi sương. Trên con đường đất từ nhà lao ra pháp trường An Sơn, người dân hai bên dạt ra nhìn theo bóng dáng cô gái tuổi mười bảy tay bị trói, nhưng bước vẫn nhẹ như đi giữa trời thanh thản.
Một nhân chứng hiếm hoi còn sống, ông Lê Ngọc Điền (94 tuổi), khi ấy là du kích mật, kể lại:
“Khi lính áp giải đi ngang, chỉ có tiếng bước chân trên cát đỏ. Sáu ngước đầu, nói lớn: "Tôi chết cho quê hương!" Rồi chị xin mấy bông hoa dại ven đường. Chị bảo để mang theo hương để về với đất mẹ…”.
Sợi ký ức ấy, ông Điền nói, đã in vào cuộc đời ông như một lời thề không bao giờ phai.
Nơi ghi dấu người con gái của đất Đỏ
Khu mộ chị Võ Thị Sáu trên đồi An Sơn hôm nay rợp bóng cây, hương khói suốt bốn mùa. Tấm bia Tổ quốc ghi công lặng lẽ đứng giữa thung xanh, một mặt vẫn còn những vết rỗ nhỏ – dấu tích của những lần bị phá hủy trong chiến tranh.
Bà Lựu bước chậm từng bước, đứng bên mộ chị Sáu hồi lâu, rồi nói nhỏ:
“Ngày chị mất, cả làng khóc… Mấy chục năm rồi, người đi viếng vẫn đông như hội. Không phải vì chị hy sinh trẻ, mà vì chị sống tử tế với đất này đến phút cuối”.
Theo ông Trần Minh Phúc, Giám đốc Trung tâm Văn hóa – Thông tin huyện Đất Đỏ, tư liệu lịch sử địa phương ghi nhận hàng trăm trận đánh lớn nhỏ có dấu ấn của lực lượng du kích mà chị Sáu từng tham gia. Nhiều địa điểm đã được tu bổ như Giếng Nước Chùa, đền thờ chị Sáu, tuyến đường lịch sử Phước Thọ – An Nhứt. Tuy nhiên, một số nơi gắn với những sự kiện cuối đời của chị, đặc biệt là tuyến đường chị ra pháp trường năm 1952, vẫn chỉ tồn tại qua lời kể của nhân dân mà chưa được phục dựng đầy đủ.
Ông Phúc chia sẻ:
“Nếu có thể tái hiện lại con đường ấy bằng tư liệu và ký ức, thì đó không chỉ là xây dựng một tuyến tham quan. Đó là trả lại cho lịch sử một phần sự thật đã sống cùng nhân dân Đất Đỏ.”
Một ngọn lửa không tắt
Rời đồi An Sơn, tiếng chuông gió trước chùa An Bình khẽ rung. Gió từ biển Long Hải thổi lên mát lạnh, như mang về hơi thở của những tháng ngày chiến tranh đã lùi xa. Bà Lựu khẽ đặt nhành hoa trắng lên mộ chị, miệng mấp máy:
“Chị Sáu ơi… cô gái của đất này chưa bao giờ ngủ yên trong lòng người dân đâu.”
Bởi với người dân Bà Rịa – Vũng Tàu, chị Võ Thị Sáu không chỉ là một nữ anh hùng.
Chị là ký ức, là lòng tri ân, là ngọn lửa tuổi trẻ, và là điều nhắc nhở về giá trị của tự do – thứ mà một cô gái mười bảy tuổi đã dâng cả thanh xuân để bảo vệ.
