Những Người Chị Ở Ngã Ba Đồng Lộc

Có những câu chuyện lịch sử dù nghe đi nghe lại bao nhiêu lần, người ta vẫn thấy sống mũi mình cay cay. Đêm đó, bên bếp lửa bập bùng ở một vùng quê Hà Tĩnh, tôi được nghe một người o già – vốn là bạn chiến đấu cùng thời với tiểu đội của chị Võ Thị Tần – kể lại về mười cô gái huyền thoại của Ngã ba Đồng Lộc.

Qua lời kể của o, các chị không phải là những hình mẫu xa xôi trong sách vở, mà là những người chị, người em vô cùng gần gũi, đáng yêu.

"Mười đứa tụi nó thương nhau như tay với chân..."

O kể, ngày ấy ở ngã ba Đồng Lộc, bom đạn cày nát từng tấc đất, căn hầm chữ A là nhà, còn mặt đường đầy hố bom là trận địa. Mười cô gái của Tiểu đội 4 sống và chiến đấu cùng nhau, chia nhau từ hớp nước suối, củ sắn lùi cho đến những mảnh lương khô bẻ nửa.

"Tụi nó mỗi đứa một tính," o cười, ánh mắt lấp lánh ký ức. "Chị Tần tiểu đội trưởng thì nghiêm nghị nhưng thương em út hết mực. Cái Cúc thì hay lam hay làm, lúc nào cũng dính lấy cái cuốc. Con Nhỏ, con Xuân thì tinh nghịch, cứ ngơi tay bom là tụi nó lại ríu rít trêu đùa nhau, hát hò vang cả một góc rừng."

Giữa cái chết chực chờ mỗi giây mỗi phút, thứ sưởi ấm họ chính là tình đồng đội và những ước mơ con gái rất giản dị. Họ mơ về ngày đất nước thanh bình, được về quê đi học tiếp, được may những tà áo dài trắng, hay đơn giản là được gội đầu bằng một gáo nước bồ kết thơm ngát sau những ngày bám trụ giữa khói bom khét lẹt.

"Mày biết không, nhìn tụi nó da dẻ sạm đi vì khói thuốc súng, tóc bám đầy bụi đất nhưng nụ cười thì lúc nào cũng rạng rỡ. Cái tinh thần 'Thời hoa lửa' của thanh niên thời đó lạ lùng lắm, gian khổ bao nhiêu cũng không dập tắt được niềm tin ngày chiến thắng."

Buổi chiều định mệnh và lời gọi trong câm lặng

Giọng o bỗng chùng xuống, những nếp nhăn trên gương mặt hằn sâu hơn khi hồi tưởng về buổi chiều ngày 24 tháng 7 năm 1968.

Khoảng hơn 4 giờ chiều, máy bay Mỹ lại điên cuồng trút bom bầy xuống huyết mạch giao thông. Tiểu đội 4 nhận lệnh ra lấp hố bom gấp để thông đường cho đoàn xe chi viện sắp sửa đi qua. Công việc đang dở dang thì trận bom tiếp theo ập tới. Mười cô gái lập tức nhào vào căn hầm trú ẩn gần đó.

"Một quả bom nổ ngay sát cửa hầm," o nghẹn ngào, đôi bàn tay run run bấu chặt vào vạt áo. "Tiếng nổ đanh gọn, rồi mặt đất rung chuyển. Khi khói bom vừa tan, tụi o từ các trận địa gần đó lao đến, điên cuồng dùng tay bới đất. Tụi o vừa khóc vừa gọi tên từng đứa... nhưng không có tiếng trả lời."

Chín người chị em được tìm thấy ngay trong chiều hôm đó, nằm sát bên nhau, gương mặt các chị vẫn còn vẹn nguyên như đang nằm ngủ một giấc dài sau ca trực mệt mỏi. Riêng chị Hồ Thị Cúc bị đất đá vùi lấp quá sâu. Phải đến ngày thứ ba, nghe theo lời bài thơ gọi hồn nghẹn ngào của đồng đội: "Cúc ơi! Em ở đâu không về sưởi ấm... Thập ba đứa bới tìm em, tay hoang lấm...", mọi người mới tìm thấy chị dưới lòng đất sâu. Tay chị vẫn ôm chặt chiếc cuốc, như thể vẫn muốn đứng lên tiếp tục nhiệm vụ của mình.

Sống mãi cùng đất trời

Ngồi nghe o kể, tôi nhìn ra khoảng sân tối, lòng dâng lên một sự biết ơn vô hạn. Mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc đã ngã xuống khi tuổi đời đẹp nhất, họ đã hóa thân vào hàng cây, ngọn cỏ, vào mạch máu giao thông của Tổ quốc.

O quay sang nắm lấy tay tôi, nhắn nhủ bằng giọng trầm ấm của người đã đi qua giông bão: "Mười người chị của cháu ngày ấy ngã xuống nhưng nụ cười của họ thì còn mãi. Giờ đây, mỗi lần cháu có dịp đi qua Ngã ba Đồng Lộc, hãy nhớ thắp một nén hương, nhớ về một thời hoa lửa oanh liệt. Hãy sống sao cho xứng đáng với thanh xuân mà các chị đã gửi lại nơi chiến trường."