Những Người Dọn Đường

Ở Nhơn Hòa Lập, có những con đường không tự nhiên mà rộng mở, cũng không tự nhiên mà thông suốt qua rừng tràm, bờ kênh hay những cánh đồng ngập nước. Trước khi có một con đường đi được dễ dàng như hôm nay, luôn có những người đi trước, lặng lẽ phát dọn, mở lối, và giữ cho con đường ấy không bị cỏ dại, bùn đất hay thời gian che lấp. Người ta gọi họ bằng một cái tên giản dị: những người dọn đường.

Ngày trước, dọn đường không chỉ là phát quang cây cối hay san đất bùn. Trong những năm tháng khó khăn, đó còn là việc mở lối qua những vùng rừng tràm rậm rạp, dò từng đoạn kinh rạch để tìm hướng đi an toàn, và đánh dấu những con đường nhỏ chỉ vừa đủ cho một chiếc xuồng hoặc một người đi bộ lặng lẽ. Mỗi bước chân đặt xuống đều phải cân nhắc, bởi con đường ấy không chỉ phục vụ một người, mà có thể là cả một tuyến đi lại của cả vùng.

Có những người dọn đường đi từ lúc trời còn chưa sáng. Họ mang theo dao phát, cuốc nhỏ, đôi khi chỉ là một chiếc xuồng đơn sơ và sự quen thuộc với địa hình quê mình. Họ không đi nhanh, cũng không đi ồn ào. Mỗi nhát phát cỏ, mỗi lần gạt bùn, mỗi đoạn rẽ mở ra giữa rừng đều được làm trong sự tỉ mỉ và kiên nhẫn. Bởi họ hiểu rằng con đường càng chắc chắn, càng an toàn thì những người đi sau càng đỡ vất vả.

Có những đoạn đường phải mở qua vùng nước sâu, bùn lầy, nơi mỗi bước đi đều có thể lún xuống. Người dọn đường phải vừa đi vừa kiểm tra, vừa đánh dấu lối đi để người sau không bị lạc. Có khi họ phải dùng thân cây, cọc tre, hoặc những dấu hiệu rất đơn giản để định hình con đường trong trí nhớ tập thể của cả nhóm. Không có bản đồ rõ ràng, nhưng con đường vẫn tồn tại nhờ sự ghi nhớ và kinh nghiệm truyền lại.

Trong những ngày mưa lớn, công việc ấy càng khó khăn hơn. Nước dâng lên, rừng tràm trở nên dày đặc và ẩm ướt, những lối đi cũ có thể biến mất chỉ sau một đêm. Người dọn đường lại phải làm lại từ đầu, như thể chưa từng có con đường nào tồn tại trước đó. Nhưng họ không nản. Bởi với họ, con đường không chỉ là lối đi, mà là sự kết nối giữa người với người, giữa làng này với bến kia, giữa hiện tại và những nơi cần đến.

Có những người dọn đường trẻ tuổi, vừa rời ruộng đồng đã tham gia vào những công việc thầm lặng ấy. Họ học cách quan sát nước chảy, cách nhận biết hướng đi qua dấu vết nhỏ trên mặt đất, cách lắng nghe tiếng rừng để biết đoạn nào an toàn. Bên cạnh họ là những người đi trước, ít nói nhưng giàu kinh nghiệm, luôn chỉ dẫn bằng những cử chỉ đơn giản hơn là lời nói.

Con đường họ mở ra không chỉ tồn tại trong không gian, mà còn tồn tại trong ký ức của cộng đồng. Mỗi lối đi qua rừng tràm, mỗi con kinh được nối lại, mỗi đoạn đường được khai thông đều mang theo dấu ấn của những con người âm thầm ấy. Họ không đứng ở vị trí trung tâm, không được nhắc đến nhiều, nhưng không có họ thì không có sự liên thông của cả vùng.

Khi hòa bình trở lại, công việc dọn đường không biến mất, mà chuyển sang một hình thức khác. Họ tiếp tục mở đường mới, sửa lại đường cũ, góp phần làm cho quê hương thông suốt hơn, phát triển hơn. Những con đường đất ngày nào dần trở thành đường khang trang, nhưng phía sau sự thay đổi ấy vẫn là tinh thần của những người từng đi trước, lặng lẽ mở lối bằng đôi tay và sự kiên nhẫn.

Ngày nay, khi người ta đi trên những con đường phẳng phiu ở Nhơn Hòa Lập, ít ai còn nhớ đến những bước chân đầu tiên đã từng đi qua nơi ấy. Nhưng trong ký ức của vùng đất này, “những người dọn đường” vẫn còn đó, như một phần không thể thiếu của lịch sử — những con người đã biến những lối mòn nhỏ bé thành con đường của cả cộng đồng, bằng sự bền bỉ, lặng thầm và trách nhiệm với quê hương./.