NHỮNG NGƯỜI ĐỨNG PHÍA SAU CHIẾN TRƯỜNG

Có một mặt trận không có tiếng súng nhưng lại quyết định rất nhiều đến sức mạnh của chiến trường: mặt trận khoa học và kỹ thuật. Trong những năm kháng chiến chống Pháp, giữa điều kiện thiếu thốn về máy móc và vật liệu, một người kỹ sư từ nước ngoài trở về đã bắt tay xây dựng ngành quân giới Việt Nam. Đó là Trần Đại Nghĩa, tên thật Phạm Quang Lễ.

Trần Đại Nghĩa sinh ngày 13/9/1913 tại Vĩnh Long. Tuổi thơ của ông gắn với hoàn cảnh khó khăn nhưng cũng là những năm tháng ông thể hiện năng lực học tập nổi bật. Sau khi học ở Việt Nam, năm 1935 ông sang Pháp du học và tiếp tục nghiên cứu nhiều lĩnh vực kỹ thuật, toán học và hàng không.

Suốt hơn một thập kỷ ở nước ngoài, Phạm Quang Lễ tích lũy được kiến thức kỹ thuật quý giá. Ông đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực quân sự, dù đây là lĩnh vực mà người Việt Nam dưới chế độ thuộc địa rất khó tiếp cận.

Năm 1946, ông trở về Việt Nam theo lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Cũng trong thời gian này, ông được đặt tên mới là Trần Đại Nghĩa và được giao nhiệm vụ xây dựng ngành quân giới.

Ông trở thành Cục trưởng Cục Quân giới.

Trong điều kiện kháng chiến vô cùng thiếu thốn, nhiệm vụ đặt ra rất lớn: làm thế nào để Việt Nam có thể tự nghiên cứu và sản xuất những trang thiết bị cần thiết cho chiến trường?

Trần Đại Nghĩa cùng các cộng sự bắt đầu từ những xưởng nhỏ.

Các nhà khoa học, kỹ sư và công nhân vừa nghiên cứu vừa thử nghiệm, tận dụng những nguyên vật liệu có thể tìm được.

Năm 1947, dưới sự chỉ đạo kỹ thuật của Trần Đại Nghĩa, xưởng quân giới tại Thái Nguyên chế tạo thành công súng Bazooka. Năm 1949, ông cùng các cộng sự tiếp tục nghiên cứu và chế tạo thành công súng không giật SKZ.

Những thành quả ấy có ý nghĩa lớn trong điều kiện Việt Nam lúc đó chưa có một nền công nghiệp quốc phòng phát triển.

Năm 1948, Trần Đại Nghĩa được phong quân hàm Thiếu tướng. Năm 1952, ông là một trong những người đầu tiên được phong danh hiệu Anh hùng Lao động. Sau kháng chiến, ông tiếp tục có nhiều đóng góp cho khoa học, giáo dục và xây dựng nền khoa học kỹ thuật Việt Nam.

Ông qua đời ngày 9/8/1997 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Chiến trường thường được nhớ đến bằng những trận đánh và những người cầm súng. Nhưng phía sau những trận đánh ấy còn có những người làm khoa học, kỹ thuật và hậu cần. Trần Đại Nghĩa là một trong những người tiêu biểu cho thế hệ ấy – những trí thức đã đem kiến thức học được ở nước ngoài trở về phục vụ đất nước. Câu chuyện của ông nhắc rằng trong mỗi thời kỳ lịch sử, trí tuệ cũng là một sức mạnh quan trọng để bảo vệ và xây dựng Tổ quốc.