NHỮNG NGƯỜI ĐỨNG SAU MỘT CÔNG TRÌNH KHOA HỌC

Lịch sử thường ghi nhớ người đứng đầu một công trình. Nhưng không có công trình nào được tạo nên chỉ bằng sức lực của một người.

Trong chuyến nghiên cứu tại Vĩnh Linh năm 1966, mỗi thành viên trong đoàn của Giáo sư Đặng Văn Ngữ đảm nhận một phần việc riêng.

Bác sĩ Nguyễn Thị Hợi phụ trách khám, điều trị và theo dõi bệnh nhân sốt rét; xét nghiệm máu hằng ngày; đánh giá tình hình bệnh và tham gia bắt muỗi vào buổi tối.

Bác sĩ Trần Thị Lịch phụ trách bắt muỗi, mổ muỗi và tìm thoa trùng trong tuyến nước bọt.

Bác sĩ Nguyễn Văn Sản vừa tham gia bắt muỗi, vừa hỗ trợ công tác điều trị cùng bác sĩ Hợi.

Anh Dương Văn Đắc, người lái xe của đoàn, cũng tham gia bắt muỗi. Vai trò của anh cho thấy công việc nghiên cứu thực địa cần đến sự phối hợp của nhiều người, không chỉ những cán bộ trực tiếp làm chuyên môn y tế.

Trong một nghiên cứu về sốt rét, các phần việc ấy gắn bó chặt chẽ với nhau.

Người bắt muỗi cung cấp mẫu vật. Người mổ muỗi và quan sát dưới kính hiển vi tìm dấu hiệu cần thiết. Người điều trị và xét nghiệm máu theo dõi tình trạng bệnh nhân. Những dữ liệu thu được phải được tổng hợp để đoàn có thể nhận định kết quả.

Nếu một khâu không được thực hiện đúng, những khâu còn lại cũng có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, thành công của một nhiệm vụ nghiên cứu không chỉ phụ thuộc vào ý tưởng của người đứng đầu, mà còn phụ thuộc vào năng lực, sự tận tâm và tính chính xác của từng thành viên.

Từ chuyến đi Vĩnh Linh năm 1966 đến nhiệm vụ vào chiến trường Trị Thiên – Huế năm 1967 là một hành trình tiếp nối, với những yêu cầu nghiên cứu và điều kiện thực địa khác nhau.

Theo các tư liệu về cuộc đời Giáo sư Đặng Văn Ngữ, ông tiếp tục tổ chức lực lượng nghiên cứu vào chiến trường nhằm phục vụ công tác phòng chống sốt rét cho bộ đội và nhân dân. Đoàn công tác vào chiến trường sau đó có quy mô lớn hơn, gồm 12 người theo hồi ức được đăng tải.

Những cái tên như Nguyễn Thị Hợi, Trần Thị Lịch, Nguyễn Văn Sản và Dương Văn Đắc cần được nhắc đến khi kể về chuyến nghiên cứu thực địa năm 1966. Khi đề cập đến đoàn đi chiến trường năm 1967, cần đối chiếu riêng danh sách của đoàn đó, tránh mặc nhiên coi hai đoàn là một.

Nhìn lại câu chuyện này, chúng ta thấy rằng lịch sử khoa học không chỉ là lịch sử của những phát minh. Đó còn là lịch sử của sự cộng tác, phân công, chia sẻ trách nhiệm và niềm tin giữa những con người cùng theo đuổi một mục tiêu.

Một người có thể khởi xướng ý tưởng. Nhưng để ý tưởng ấy được thử nghiệm giữa rừng sâu, cần cả một tập thể.